Ҷомеаи имрӯза бо суръати баланд рушд карда, инсонҳо ба дастовардҳои зиёди илмӣ, техникӣ ва фарҳангӣ ноил гардидаанд. Дар баробари ин, дар ҷаҳон масъалаҳо ва хатарҳое низ ба вуҷуд омадаанд, ки метавонанд ба амният ва суботи ҷомеа таъсири манфӣ расонанд. Яке аз чунин падидаҳои номатлуб ифротгароӣ мебошад. Ифротгароӣ имрӯз ба яке аз мушкилоти ҷиддии ҷаҳонӣ табдил ёфта, махсусан ба зиндагӣ ва тафаккури ҷавонон таҳдиди бузург дорад.
Ҷавонон нерӯи пешбарандаи ҳар давлат ва ояндаи миллат ба шумор мераванд. Агар ин қишри ҷомеа ба роҳи дуруст ҳидоят карда шавад, давлат пеш меравад ва рушд мекунад. Аммо агар ҷавонон ба гурӯҳҳои ифротӣ ва ақидаҳои тундрав ҷалб шаванд, ин метавонад сабаби нооромӣ, бесуботӣ ва ҳатто фоҷиаҳои иҷтимоӣ гардад. Аз ҳамин лиҳоз, мубориза бар зидди ифротгароӣ ва баланд бардоштани маърифати ҷавонон вазифаи муҳими ҷомеа мебошад.
Ифротгароӣ маънои аз ҳад гузаштан дар ақида, рафтор ё муносибатро дорад. Шахс ё гурӯҳе, ки ақидаҳои худро бо зӯрӣ, таҳдид ва ё тарғиби нафрат амалӣ мекунад, ифротгаро ҳисобида мешавад. Ифротгароӣ метавонад дар шаклҳои гуногун — сиёсӣ, динӣ, миллӣ ё иҷтимоӣ зуҳур намояд.
Аксар вақт гурӯҳҳои ифротӣ ҷавононро ҳадафи асосии худ қарор медиҳанд, зеро ҷавонон эҳсосотӣ буда, таҷрибаи кофии зиндагӣ надоранд. Онҳо метавонанд зери таъсири суханони фиребанда, ваъдаҳои дурӯғин ва таблиғоти интернетӣ қарор гиранд. Гурӯҳҳои тундрав бо истифода аз шабакаҳои иҷтимоӣ ва воситаҳои иттилоотӣ ҷавононро ба амалҳои хатарнок ҷалб менамоянд.
Сабабҳои шомилшавии ҷавонон ба гурӯҳҳои ифротӣ гуногун мебошанд. Яке аз сабабҳои асосӣ — паст будани сатҳи дониш ва маърифати ҳуқуқию сиёсӣ мебошад. Ҷавоне, ки дониши кофӣ надорад, метавонад ба осонӣ фирефтаи ақидаҳои бегона гардад.
Сабаби дигар — бекорӣ ва мушкилоти иҷтимоӣ мебошад. Вақте ҷавон ҷойи кор надорад ва худро дар ҷомеа нолозим ҳис мекунад, эҳтимоли ба гурӯҳҳои тундрав ҳамроҳ шуданаш зиёд мешавад. Гурӯҳҳои ифротӣ аз чунин ҳолат истифода бурда, ҷавононро бо ваъдаҳои пул, зиндагии беҳтар ё “адолат” ҷалб мекунанд.
Инчунин, беаҳамиятии оила ба тарбияи фарзанд метавонад ба ин мушкил мусоидат намояд. Агар волидон аз рафтор, дӯстӣ ва фаъолияти фарзандонашон огоҳ набошанд, ҷавонон метавонанд ба роҳҳои нодуруст раванд. Муҳити носолим, таъсири дӯстони бад ва истифодаи нодурусти интернет низ аз омилҳои асосии паҳншавии ифротгароӣ мебошанд.
Ифротгароӣ барои ҷомеа хатари ҷиддӣ дорад. Пеш аз ҳама, он боиси нооромӣ ва вайрон шудани сулҳу субот мегардад. Давлате, ки дар он амалҳои ифротӣ зиёд мешаванд, наметавонад ба рушди иқтисодӣ ва иҷтимоӣ ноил гардад.
Ҷавононе, ки ба гурӯҳҳои ифротӣ шомил мешаванд, на танҳо ояндаи худро аз даст медиҳанд, балки ба ҳаёти дигарон низ хатар эҷод мекунанд. Бисёре аз онҳо аз таҳсил, оила ва зиндагии осоишта маҳрум мешаванд. Бархе ҷавонон қурбони ҷангҳо ва амалҳои террористӣ мегарданд, ки оқибати он марг, маҳбас ё саргардонӣ мебошад.
Ифротгароӣ инчунин ба обрӯи давлат таъсири манфӣ мерасонад. Вақте ҷавонони кишвар ба амалҳои террористӣ даст мезананд, ҷомеаи ҷаҳонӣ ба он давлат бо назари шубҳа менигарад. Аз ин рӯ, мубориза бар зидди ифротгароӣ танҳо вазифаи мақомоти ҳифзи ҳуқуқ нест, балки масъулияти тамоми ҷомеа мебошад.
Оила аввалин мактаби тарбия мебошад. Падару модар бояд фарзандонро дар рӯҳияи ватандӯстӣ, инсондӯстӣ ва эҳтиром ба арзишҳои миллӣ тарбия намоянд. Муҳаббат, ғамхорӣ ва муоширати хуб дар оила метавонад ҷавононро аз роҳҳои хатарнок дур созад.
Мактаб низ дар тарбияи насли наврас нақши муҳим дорад. Омӯзгорон бояд на танҳо дониш диҳанд, балки дар дили хонандагон ҳисси масъулият, дӯст доштани Ватан ва эҳтиром ба қонунро бедор намоянд. Гузаронидани суҳбатҳо, чорабиниҳои фарҳангӣ ва омӯзиши дурусти таъриху фарҳанг ба ҷавонон кӯмак мекунад, ки фирефтаи ақидаҳои ифротӣ нагарданд.
Давлат барои пешгирии ифротгароӣ чораҳои гуногун меандешад. Қабули қонунҳо, назорати фаъолияти гурӯҳҳои ғайриқонунӣ ва таъмини амнияти шаҳрвандон аз ҷумлаи чунин тадбирҳо мебошанд. Аммо мубориза танҳо бо қонун маҳдуд намешавад. Муҳим он аст, ки барои ҷавонон шароити хуби таҳсил, кор ва рушди шахсӣ муҳайё гардад.
Ҷомеа низ бояд бетараф набошад. Рӯзноманигорон, зиёиён, ходимони дин ва фаъолони ҷомеа вазифадоранд, ки мардумро ба сулҳу ваҳдат даъват намоянд. Истифодаи дурусти шабакаҳои иҷтимоӣ ва паҳн намудани маълумоти дуруст метавонад таъсири таблиғоти ифротиро коҳиш диҳад.
Ифротгароӣ яке аз хатарҳои бузурги замони муосир буда, махсусан ба насли ҷавон таҳдид мекунад. Ҷавонон, ки ояндаи миллат мебошанд, бояд аз чунин ақидаҳои хатарнок эмин нигоҳ дошта шаванд. Барои ин ҳамкории оила, мактаб, ҷомеа ва давлат зарур аст.
Баланд бардоштани сатҳи дониш, тарбияи ватандӯстӣ, фароҳам овардани ҷойҳои корӣ ва истифодаи дурусти технологияҳои муосир метавонанд ҷавононро аз роҳи ифротгароӣ дур созанд. Ҳар як ҷавон бояд дарк намояд, ки роҳи хушбахтӣ ва пешрафт дар донишомӯзӣ, меҳнат ва хизмати содиқона ба Ватан аст, на дар пайравӣ аз ақидаҳои тундраву хатарнок.
Танҳо бо ваҳдат, сулҳ ва ҳамдигарфаҳмӣ метавон ҷомеаи орому пешрафта бунёд кард ва ояндаи дурахшони миллатро таъмин намуд.
Муслимзода Хайём
омӯзгори Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон