Дар ҷаҳони муосир яке аз мушкилоти ҷиддие, ки ба амният, субот ва рушди ҷомеа таҳдид мекунад, экстремизм мебошад. Экстремизм ҳамчун падидаи номатлуб дар бисёр кишварҳои ҷаҳон паҳн гардида, боиси нооромӣ, низоъ, вайроншавии арзишҳои инсонӣ ва коста гардидани ваҳдати миллӣ мегардад. Ин зуҳурот бештар тавассути тарғиби ақидаҳои тундравона, таҳаммулнопазирӣ нисбат ба дигарон ва истифодаи роҳҳои зӯроварӣ барои расидан ба ҳадафҳои муайян зоҳир мешавад. Аз ин лиҳоз, мубориза бар зидди экстремизм ва пешгирии паҳншавии он вазифаи муҳими ҳар як давлат ва ҷомеа мебошад.
Калимаи «экстремизм» аз забони лотинӣ гирифта шуда, маънои «ифротгароӣ» ё «аз ҳад гузаштан»-ро дорад. Экстремизм маҷмуи ақидаҳо ва амалҳоест, ки аз меъёрҳои қабулшудаи ҷомеа берун буда, ба ҳуқуқу озодиҳои дигарон, суботи ҷамъият ва амнияти давлат таҳдид мекунад. Экстремистҳо одатан барои татбиқи мақсадҳои худ роҳҳои ғайриқонунӣ ва зӯровариро истифода мебаранд.
Экстремизм метавонад шаклҳои гуногун дошта бошад: сиёсӣ, динӣ ва иҷтимоӣ. Ҳар яке аз ин шаклҳо метавонад сабаби пайдоиши низоъҳо, ихтилофҳо ва бесуботӣ гардад. Хусусан экстремизми динӣ дар солҳои охир ба яке аз хатарҳои ҷиддии ҷаҳонӣ табдил ёфтааст.
Сабабҳои пайдоиши экстремизм
Пайдоиш ва паҳншавии экстремизм сабабҳои гуногун дорад. Яке аз омилҳои асосӣ сатҳи пасти маърифату дониш мебошад. Шахсоне, ки дониши кофӣ надоранд, ба осонӣ метавонанд зери таъсири таблиғоти гурӯҳҳои ифротӣ қарор гиранд.
Омили дигар ин мушкилоти иҷтимоӣ ва иқтисодӣ мебошад. Бекорӣ, камбизоатӣ, нобаробарии иҷтимоӣ ва набудани имкониятҳои мусоид барои ҷавонон метавонанд онҳоро ба роҳи нодуруст баранд. Гурӯҳҳои экстремистӣ аксар вақт аз чунин вазъият истифода намуда, ҷавононро ба сафи худ ҷалб мекунанд.
Инчунин, истифодаи нодурусти шабакаҳои иҷтимоӣ ва интернет ба паҳншавии ақидаҳои ифротӣ мусоидат мекунад. Имрӯз гурӯҳҳои тундрав аз технологияҳои муосир истифода бурда, ғояҳои худро миёни мардум, бахусус ҷавонон, таблиғ менамоянд.
Қайд кардан лозим аст, ки экстремизм ба ҷомеа зарари бузург мерасонад. Пеш аз ҳама, он ба амният ва суботи кишвар таҳдид мекунад. Амалҳои экстремистӣ метавонанд сабаби сар задани низоъҳо, бетартибиҳо ва ҳатто ҷангҳои шаҳрвандӣ гарданд. Дар натиҷа мардум аз зиндагии осоишта маҳрум гардида, рушди давлат суст мешавад.
Зарари дигари экстремизм ин вайрон кардани ваҳдат ва ҳамдигарфаҳмии байни мардум мебошад. Экстремистҳо кӯшиш мекунанд, ки миёни гурӯҳҳои гуногуни иҷтимоӣ, миллӣ ё динӣ душманӣ барангезанд. Ин ҳолат метавонад боиси аз байн рафтани дӯстӣ, ҳамкорӣ ва эҳтироми мутақобила гардад.
Экстремизм ҳамзамон ба иқтисодиёт таъсири манфӣ мерасонад. Дар шароити нооромӣ сармоягузорӣ кам мешавад, корхонаҳо фаъолияташонро маҳдуд мекунанд ва сатҳи бекорӣ зиёд мегардад. Ҳамин тариқ, сатҳи зиндагии аҳолӣ паст шуда, имкониятҳои рушди иқтисодӣ коҳиш меёбанд.
Ба ғайр аз ин, экстремизм ба фарҳанг ва маънавиёти ҷомеа низ зарар мерасонад. Он арзишҳои инсондӯстӣ, таҳаммулпазирӣ ва эҳтироми ҳуқуқи инсонро заиф мегардонад. Дар натиҷа муҳити ҷомеа пур аз нобоварӣ ва ҳамдигарнофаҳмӣ гардида, тарсу ноамнӣ ҳамаро фаро мегирад.
Ҷавонон қишри фаъоли ҷомеа ба ҳисоб мераванд ва нақши онҳо дар пешгирии экстремизм хеле муҳим аст. Барои муқовимат ба ин падида ҷавонон бояд донишҳои муосирро аз худ намоянд, ҷаҳонбинии васеъ дошта бошанд ва тафаккури мустақилро инкишоф диҳанд.
Омӯзиши илм, аз худ кардани касбу ҳунар, иштирок дар корҳои ҷамъиятӣ ва эҳтиром ба арзишҳои миллӣ ҷавононро аз таъсири ғояҳои ифротӣ муҳофизат мекунад. Ҳамчунин волидон, омӯзгорон ва тамоми ҷомеа бояд дар тарбияи дурусти насли наврас саҳми фаъол гузоранд.
Барои пешгирии экстремизм як қатор чораҳо заруранд:
Баланд бардоштани сатҳи маърифат ва донишҳои аҳолӣ.
Тақвияти тарбияи ватандӯстӣ ва эҳтиром ба арзишҳои миллӣ.
Фароҳам овардани ҷойҳои корӣ ва беҳтар намудани шароити иҷтимоии ҷавонон.
Назорати дурусти истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ ва пешгирии паҳншавии маводи ифротӣ.
Рушди фарҳанги таҳаммулпазирӣ, дӯстӣ ва ҳамдигарфаҳмӣ дар ҷомеа.
Тақвияти ҳамкории давлат, муассисаҳои таълимӣ ва оила дар тарбияи ҷавонон.
Экстремизм яке аз хатарҳои ҷиддии асри XXI ба шумор меравад, ки метавонад ба амният, ваҳдат ва рушди ҷомеа зарари калон расонад. Он сабаби нооромӣ, низоъ, косташавии арзишҳои инсонӣ ва ақибмонии иқтисодию иҷтимоӣ мегардад. Аз ин рӯ, мубориза бар зидди экстремизм танҳо вазифаи мақомоти давлатӣ нест, балки масъулияти ҳар як шаҳрванд мебошад. Танҳо тавассути баланд бардоштани маърифат, тарбияи дурусти ҷавонон, эҳтироми қонун ва таҳкими ваҳдати миллӣ метавон ҷомеаро аз хатари экстремизм ҳифз намуда, барои наслҳои оянда муҳити осоишта ва ободро таъмин кунанд.
О. Зардуштмеҳр
омӯзгори Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон