Эъломияи Истиқлолияти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 9 сентябри соли 1991 саҳифаи наверо дар таърихи чандинҳазорсолаи халқи тоҷик боз намуд. Соҳибистиқлолӣ ба мардуми Тоҷикистон имконияти таърихиро барои бунёди давлати миллӣ, ҳуқуқбунёд, демократӣ ва дунявӣ фароҳам овард. Бо вуҷуди он ки солҳои аввали мустақилият бо ҷанги таҳмилии шаҳрвандӣ ва буҳрони амиқи сиёсию иқтисодӣ ҳамроҳ буд, Тоҷикистон таҳти роҳбарии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон тавонист аз вартаи нобудӣ раҳо ёфта, ба як кишвари рӯ ба рушд табдил ёбад. Санаи 9 сентябри соли 2026 кишвари мо 35-умин солгарди Истиқлолияти давлатиро ҷашн мегирад, ки ин фурсати муносибе барои таҳлили илмию таърихии ин масир мебошад.
Масири 35-солаи рушди Тоҷикистонро метавон ба се марҳилаи асосии консептуалӣ ҷудо кард:Марҳилаи наҷоти миллию давлатӣ (1991–1997): Ин давра бо гузаштан аз буҳрони конститутсионӣ, баргузории Иҷлосияи XVI Шӯрои Олӣ (1992), қабули Конститутсия (1994) ва имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва созгории миллӣ (27 июни 1997) тавсиф мешавад.Марҳилаи барқарорсозии иқтисодӣ ва суботи сохторӣ (1997–2010): Барқарор намудани сохторҳои фалаҷшудаи ҳокимият, баргардонидани гурезаҳо, ҷорӣ намудани асъори миллӣ (сомонӣ дар соли 2000) ва оғози ислоҳоти куллии иқтисодӣ.Марҳилаи рушди устувор ва саноаткунонӣ (2010–2026): Ин давра бо таҳия ва амалисозии Стратегияи миллии рушд барои давраҳои то соли 2015 ва 2030, инчунин гузариш ба модели аграрӣ-саноатии иқтисодиёт фарқ мекунад.
Дар давоми 35 соли охир сиёсати иқтисодии Ҳукумати Тоҷикистон дар атрофи чор ҳадафи асосии стратегӣ нигаронида шуд:1. Таъмини истиқлолияти энергетикӣДар аввали солҳои мустақилият кишвар дар фасли зимистон бо буҳрони шадиди энергетикӣ (лимити барқ) рӯбарӯ буд. Барои ҳалли ин масъала неругоҳҳои бузург сохта шуданд:НБО «Роғун»: Бузургтарин лоиҳаи гидроэнергетикии минтақа. Агрегатҳои аввал ва дувуми он (соли 2018 ва 2019) бомуваффақият ба кор андохта шуданд ва сохтмони агрегатҳои дигар идома дорад.НБО-ҳои дигар: Бунёди неругоҳҳои «Сангтӯда-1», «Сангтӯда-2», марказҳои барқу гармидиҳӣ (аз ҷумла МБГ «Душанбе-2») ва таҷдиди куллии НБО-и «Норак».Дар натиҷа, Тоҷикистон на танҳо худро бо барқ таъмин кард, балки ба содиркунандаи барқ (ба воситаи лоиҳаи CASA-1000 ва шабакаҳои минтақавӣ) табдил ёфт.2. Раҳоӣ аз бунбасти коммуникатсионӣТоҷикистон ҳамчун кишвари кӯҳистонӣ ба қисмҳои ҷудогона тақсим шуда буд. Дар 35 сол зиёда аз 2500 километр роҳҳои мошингард, даҳҳо нақбҳои стратегӣ (нақби «Истиқлол», «Шаҳристон», «Хатлон», «Озодӣ») ва пулҳои байналмилалӣ бунёд шуданд. Имрӯз Тоҷикистон аз бунбасти дохилию берунӣ раҳо ёфта, ба як ҳудуди транзитии муҳим дар Роҳи абрешими муосир мубаддал гаштааст.3. Таъмини амнияти озуқаворӣТақсими 75 ҳазор гектар заминҳои президентӣ дар солҳои 90-ум ва ислоҳоти замин заминаи асосии пешгирии гуруснагиро гузоштанд. Рушди соҳаи кишоварзӣ, бунёди боғҳои интенсивӣ ва зиёд кардани истеҳсоли маҳсулоти ватанӣ вобастагии кишварро аз воридоти маҳсулоти асосии хӯрокворӣ ба таври назаррас коҳиш дод.4. Саноаткунонии босуръати кишварИн ҳадаф, ки ҳамчун ҳадафи чоруми стратегӣ эълон шудааст, тағйири сохтории иқтисодиётро аз таъминоти ашёи хом ба коркарди ниҳоӣ ҳадаф дорад. Садҳо корхонаҳои муосири коркарди металлҳои қиматбаҳо, саноати кӯҳкорӣ ва истеҳсоли семент (Тоҷикистон ҳоло содиркунандаи асосии семент дар Осиёи Марказӣ аст) таъсис ёфтанд.
Дар 35 соли соҳибистиқлолӣ сатҳи камбизоатӣ дар кишвар аз зиёда аз 80%-и аввали солҳои 90-ум ба зери 22% коҳиш дода шуд.Дар соҳаи маориф ва тандурустӣ ислоҳоти куллӣ сурат гирифт: зиёда аз 3500 мактаби нав сохта шуд, низоми имтиҳонҳои марказонидашуда (Маркази миллии тестӣ) ҷорӣ гардид ва дастрасии аҳолӣ ба хизматрасонии тиббии муосир таъмин карда шуд. Инчунин, сиёсати гендерии давлат нақши занонро дар идоракунии давлатӣ ва ҷомеа ба таври бесобиқа баланд бардошт.
Ҷумҳурии Тоҷикистон бо пеш гирифтани сиёсати «дарҳои кушода» бо зиёда аз 180 кишвари ҷаҳон робитаҳои дипломатӣ ва бо созмонҳои бонуфузи байналмилалӣ (СММ, СҲШ, КҲПШ) ҳамкориҳои судмандро ба роҳ монд.Дар ин давра Тоҷикистон ҳамчун кишвари ташаббускори глобалӣ дар масъалаҳои об ва иқлим эътироф шуд. Аз ҷумла:Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор, 2018-2028».Эълон шудани соли 2025 ҳамчун Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо ва таъсиси Фонди махсуси байналмилалӣ бо пешниҳоди Тоҷикистон дар сатҳи СММ.Муборизаи фаъоли кишвар дар хатти аввали муқовимат бо терроризм, экстремизм ва қочоқи маводи мухаддир дар минтақа.
Масири 35 соли соҳибистиқлолии Тоҷикистон нишон медиҳад, ки кишвар аз як давлати гирифтори ҷанги дохилӣ ба як субъект ва бозигари устувору фаъоли сиёсати байналмилалӣ ва иқтисоди минтақавӣ табдил ёфтааст. Бунёди заминаҳои устувори давлатдорӣ, ноил шудан ба суботи макроиқтисодӣ ва ҳифзи низоми дунявию ҳуқуқӣ аз муҳимтарин дастовардҳои ин давра ба шумор мераванд. Ояндаи рушди Тоҷикистон ба амалисозии пурраи стратегияҳои дарозмуддат ва таҳкими минбаъдаи сармояи инсонӣ вобаста мебошад.
Шарипов ХУРШЕД
омӯзгори Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон