Дар шароити муосири рушди иқтисодиёти ҷаҳонӣ масъалаи таъмини рушди устувори иҷтимоию иқтисодии давлатҳо аҳамияти махсус касб намудааст. Таҷрибаи кишварҳои пешрафта нишон медиҳад, ки барои ноил шудан ба рушди босуръати иқтисодӣ танҳо захираҳои табиӣ ё имкониятҳои молиявӣ кофӣ нестанд. Дар баробари ин омилҳо, суботи сиёсӣ, ваҳдати миллӣ ва рушди соҳибкорӣ низ нақши муҳим мебозанд.
Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон баъди ба даст омадани сулҳу ваҳдати миллӣ барои рушди иқтисодиёт ва соҳибкорӣ шароити мусоид фароҳам гардид. Дар натиҷа, фаъолияти соҳибкорӣ ҳамчун яке аз бахшҳои муҳими иқтисоди миллӣ рушд ёфта, дар таъмини шуғли аҳолӣ, баланд бардоштани сатҳи зиндагии мардум ва ғанӣ гардонидани буҷети давлатӣ саҳми назаррас гузошт. Аз ин рӯ, омӯзиши робитаи байни ваҳдати миллӣ ва рушди соҳибкорӣ аҳамияти илмӣ ва амалӣ дорад.
Мафҳум ва моҳияти ваҳдати миллӣ
Ваҳдати миллӣ яке аз муҳимтарин дастовардҳои ҳар як давлат ба шумор меравад. Он ҳолати ҳамдигарфаҳмӣ, ҳамкорӣ ва муттаҳидии тамоми қишрҳои ҷомеаро дар атрофи ҳадафҳои умумимиллӣ ифода менамояд. Ваҳдат барои таъмини сулҳ, суботи сиёсӣ, рушди иқтисодӣ ва пешрафти фарҳангии ҷомеа шароити мусоид фароҳам меорад.
Дар ҷомеаи дорои ваҳдат шаҳрвандон имконияти фаъолона иштирок намудан дар ҳаёти сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоиро пайдо мекунанд. Ҳамзамон, муҳити боварӣ ва ҳамдигарфаҳмӣ байни давлат, соҳибкорон ва аҳолӣ ташаккул меёбад. Ин омилҳо барои рушди иқтисодиёт ва пешбурди фаъолияти соҳибкорӣ заминаи устувор ба вуҷуд меоранд.
Таърих нишон медиҳад, ки давлатҳое, ки ба ваҳдати миллӣ ноил шудаанд, тавонистаанд дар муддати кӯтоҳ ба рушди иқтисодӣ ва иҷтимоӣ муваффақ гарданд. Баръакс, низоъҳо ва ихтилофҳои дохилӣ аксаран боиси коҳиши фаъолияти иқтисодӣ, кам шудани сармоягузорӣ ва афзоиши мушкилоти иҷтимоӣ мегарданд.
Соҳибкорӣ ҳамчун омили рушди иқтисодӣ
Соҳибкорӣ фаъолияти мустақилонаест, ки бо мақсади ба даст овардани фоида тавассути истеҳсоли мол, иҷрои кор ё пешниҳоди хизматрасонӣ амалӣ мегардад. Дар шароити иқтисоди бозорӣ соҳибкорӣ яке аз муҳаррикҳои асосии рушди иқтисодӣ маҳсуб мешавад.
Аҳамияти соҳибкорӣ дар ҷомеа пеш аз ҳама дар таъсиси ҷойҳои нави корӣ зоҳир мегардад. Бо рушди соҳибкорӣ сатҳи бекорӣ коҳиш ёфта, аҳолӣ бо ҷойи кори доимӣ таъмин мешавад. Ин ҳолат ба баланд шудани сатҳи зиндагии мардум ва паст шудани сатҳи камбизоатӣ мусоидат менамояд.
Илова бар ин, соҳибкорӣ ба рушди истеҳсолоти миллӣ, афзоиши ҳаҷми маҳсулот ва хизматрасониҳо, ворид намудани технологияҳои нав ва баланд бардоштани рақобатпазирии иқтисодиёт мусоидат мекунад. Фаъолияти соҳибкорон инчунин ба зиёд гардидани маблағҳои андозӣ ва пур шудани буҷети давлатӣ таъсири мусбат мерасонад.
Дар шароити муосир рушди соҳибкорӣ яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати иқтисодии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҳисоб меравад. Давлат барои дастгирии соҳибкорон имтиёзҳои гуногун пешниҳод намуда, ҷиҳати беҳтар намудани фазои сармоягузорӣ тадбирҳои зарурӣ меандешад.
Робитаи байни ваҳдат ва рушди соҳибкорӣ
Таҳлили назариявӣ ва амалӣ нишон медиҳад, ки байни ваҳдати миллӣ ва рушди соҳибкорӣ робитаи мустақим вуҷуд дорад. Ваҳдат ва суботи сиёсӣ муҳити мусоиди иқтисодиро ба вуҷуд меоранд, ки барои фаъолияти соҳибкорон аҳамияти калон дорад.
Пеш аз ҳама, субот ва оромӣ хавфҳои иқтисодиро коҳиш медиҳанд. Дар чунин шароит соҳибкорон метавонанд фаъолияти худро бе нигаронӣ ба роҳ монда, нақшаҳои дарозмуддати рушди корхонаҳои худро амалӣ намоянд. Ҳамчунин, сармоягузорони хориҷӣ ба иқтисодиёти кишвар бештар таваҷҷуҳ зоҳир мекунанд, зеро онҳо ба амнияти сармояи худ боварӣ ҳосил менамоянд.
Аз ҷониби дигар, соҳибкорӣ низ ба таҳкими ваҳдати миллӣ мусоидат мекунад. Бо таъсиси ҷойҳои нави корӣ ва беҳтар гардидани вазъи иқтисодии аҳолӣ сатҳи зиндагии мардум баланд мешавад. Ин ҳолат ба паст шудани шиддати иҷтимоӣ ва таҳкими ҳамдигарфаҳмӣ дар ҷомеа мусоидат менамояд.
Бинобар ин, метавон гуфт, ки ваҳдат ва соҳибкорӣ якдигарро тақвият дода, барои рушди устувори давлат ва ҷомеа шароити мусоид фароҳам меоранд.
Нақши ваҳдати миллӣ дар рушди соҳибкорӣ дар Тоҷикистон
Пас аз ба имзо расидани Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон марҳилаи нави рушди иқтисодӣ оғоз гардид. Дар фазои сулҳу субот барои рушди соҳибкорӣ имкониятҳои васеъ муҳайё шуданд.
Дар солҳои охир шумораи субъектҳои соҳибкорӣ дар ҷумҳурӣ афзоиш ёфта, корхонаҳои нави истеҳсолӣ ва хизматрасонӣ таъсис дода шуданд. Бо дастгирии давлат барномаҳои рушди соҳибкории хурду миёна қабул гардида, барои ҷалби сармоягузории дохилию хориҷӣ чораҳои муассир андешида шуданд.
Имрӯз соҳибкорони тоҷик дар рушди саноат, кишоварзӣ, нақлиёт, сохтмон, савдо ва дигар бахшҳои иқтисоди миллӣ саҳми арзанда мегузоранд. Сохтмони корхонаҳои нави истеҳсолӣ, ташкили ҷойҳои корӣ ва афзоиши содироти маҳсулоти ватанӣ аз ҷумлаи дастовардҳои муҳим ба ҳисоб мераванд.
Мушкилот ва роҳҳои такмил
Бо вуҷуди дастовардҳои назаррас, рушди соҳибкорӣ ҳанӯз ҳам бо баъзе мушкилот рӯ ба рӯ мебошад. Аз ҷумла, маҳдуд будани дастрасӣ ба захираҳои молиявӣ, норасоии кадрҳои соҳибтахассус, рақобати шадид ва баъзе мушкилоти инфрасохторӣ аз ҷумлаи масъалаҳои ҳалталаб мебошанд.
Барои рушди минбаъдаи соҳибкорӣ зарур аст:
такмил додани қонунгузории соҳа;
дастгирии молиявии соҳибкорон;
ҷалби бештари сармоягузории дохилию хориҷӣ;
рушди технологияҳои рақамӣ;
баланд бардоштани сатҳи дониш ва малакаҳои соҳибкорӣ;
таҳкими ҳамкории давлат ва бахши хусусӣ.
Ҳамин тавр, ваҳдати миллӣ ва соҳибкорӣ аз муҳимтарин омилҳои рушди ҷомеаи муосир ба ҳисоб мераванд. Ваҳдати миллӣ ҳамчун заминаи субот ва амният барои рушди фаъолияти иқтисодӣ шароити мусоид фароҳам меорад. Дар навбати худ, соҳибкорӣ ба рушди иқтисоди миллӣ, баланд гардидани сатҳи зиндагии аҳолӣ, ташкили ҷойҳои нави корӣ ва таҳкими суботи иҷтимоӣ мусоидат менамояд.
Таҷрибаи Ҷумҳурии Тоҷикистон нишон медиҳад, ки маҳз дар фазои сулҳу ваҳдат имкони рушди соҳибкорӣ ва пешрафти иқтисодӣ бештар мегардад. Аз ин рӯ, ҳифз ва таҳкими ваҳдати миллӣ, инчунин дастгирии ҳамаҷонибаи соҳибкорӣ бояд яке аз самтҳои муҳими сиёсати давлатӣ ва фаъолияти шаҳрвандон бошад. Танҳо дар ин сурат метавон ба рушди устувори иқтисодӣ, некӯаҳволии мардум ва пешрафти ҷомеа ноил гардид.
Розиқов Абдусамад
сардори шуъба аспирантура ва магистратураи Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон