Тарбияи ватанпарастӣ аз суханҳои хушк ва шиорҳои умумӣ оғоз намеёбад. Таъсири аввалин ва амиқро шахсияти худи омӯзгор мегузорад. Омӯзгоре, ки бо эҳтиром дар бораи рамзҳои давлатӣ — Парчам, Нишон ва Суруди миллӣ суҳбат мекунад, забони модариро поку беолоиш нигоҳ медорад ва ба таърихи миллат арҷ мегузорад, беҳтарин намунаи ибрат барои шогирдон аст. Муҳаббат ба Ватан аз муҳаббат ба устод ва мактаб сарчашма мегирад.
Дар замони муосир, ки равандҳои ҷаҳонишавӣ (глобализатсия) ва бархӯрди мафкураҳо тамоми ҷаҳонро фаро гирифтаанд, ҳифзи ҳувияти миллӣ, мустаҳкам кардани пояҳои давлатдорӣ ва тарбияи насли наврас дар рӯҳияи ватандорӣ ба яке аз масъалаҳои ҳаётан муҳими стратегӣ табдил ёфтааст. Дар асри ХХI ва замони авҷи ҷаҳонишавӣ, ки фазои маҷозӣ (Интернет) пур аз иттилооти гуногуни мафкуравӣ аст, нақши омӯзгор дучанд мегардад. Ҷавонони имрӯза бештар ба доми таблиғоти бегона ва ғояҳои экстремистӣ осебпазиранд.
Омӯзгори замони муосир бояд на танҳо роҳнамои илмӣ, балки сипари мафкуравӣ бошад. Ӯ ба хонандагон кӯмак мекунад, ки ҳушёрии сиёсиро аз даст надиҳанд, иттилооти солимро аз харобкунанда фарқ кунанд ва зиракии худро ҳифз намоянд.
Ҷавонон ояндасози ҳар як миллат ва соҳибони фардои давлатанд. Аз ин рӯ, чӣ гуна шакл гирифтани ҷаҳонбинӣ ва ҳисси масъулияти онҳо дар баробари Ватан-Модар аз бисёр ҷиҳат ба сифати тарбия вобаста аст. Дар ин раванди мураккаб ва пурмасъулият, омӯзгор ҳамчун меъмори маънавии ҷомеа ва ҳидоятгари асосии насли наврас нақши марказиву муайянкунандаро мебозад. Маҳз устод аст, ки аввалин унсурҳои хештаншиносиро дар зеҳни хонандагон ҷой медиҳад ва онҳоро ба роҳи дурусти ҳаёт раҳнамун месозад.
Тарбияи ватанпарастӣ танҳо аз хондани шиорҳо ва суханрониҳои назариявӣ иборат нест. Он пеш аз ҳама аз рафтор, амал ва садоқати худи тарбиятгар оғоз меёбад. Дар психологияи педагогӣ исбот шудааст, ки кӯдакон ва ҷавонон бештар на аз гуфтаҳои омӯзгор, балки аз рафтору кирдори ӯ илҳом мегиранд.
Ватанпарастӣ танҳо омодагӣ ба ҳимояи марзу бум дар лаҳзаҳои зарурӣ нест. Ватанпарастӣ — ин бо илму дониш обод кардани кишвар, эҳтироми қонунҳо ва саҳм гузоштан дар пешрафти ҷомеа аст. Ин мафҳумро дар зеҳни ҷавонон маҳз омӯзгор ҷой мекунад.
Сармоягузорӣ ба заҳмати омӯзгор ва дастгирии ӯ, дар воқеъ, сармоягузорӣ ба ояндаи дурахшон ва амнияти Тоҷикистони азиз аст.
Забон яке аз рукнҳои асосии давлатдорӣ аст. Омӯзгори ватандӯст дар кадом фанне, ки дарс надиҳад (хоҳ риёзӣ бошад, хоҳ химия ё таърих), кӯшиш мекунад, ки бо забони ноби тоҷикӣ, бо лаҳни шево ва фаҳмо суҳбат кунад. Муоширати дурусти устод ба ҷавонон меомӯзад, ки забони худро дӯст доранд ва аз он ифтихор кунанд.
Раванди дарс сангари аввалин ва асосии шаклгирии мафкураи ҷавонон аст. Ҳар як фанни таълимӣ дорои имкониятҳои зиёди тарбиявӣ мебошад, ки омӯзгор бояд аз онҳо самаранок истифода барад.
Таърих омӯзиши танҳо санаҳо ва воқеаҳо нест, балки он мактаби бузурги сабақ ва ифтихор аст. Омӯзгори таърих вазифадор аст, ки корномаҳои бузурги қаҳрамонони миллатро, аз қабили Спитамен, Шерак, Темурмалик, Деваштич ва асосгузори давлати Сомониён — Исмоили Сомониро чунон зиндаву ҷозиб нақл кунад, ки ҷавонон худро ворисони ҳақиқии ин мардони шуҷоъ ҳис кунанд. Хондани таърихи муосир, заҳматҳо барои ба даст овардани Истиқлолияти давлатӣ ва расидан ба Ваҳдати миллӣ ба ҷавонон меомӯзад, ки сулҳу суботи имрӯза ба осонӣ ба даст наомадааст ва ҳифзи он қарзи шаҳрвандии онҳост.
Дарсҳои адабиёт чашмаи зулоли тарбияи маънавӣ мебошанд. Аз рубоиёти Рӯдакӣ ва «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ сар карда, то осори Садриддин Айнӣ, Мирзо Турсунзода ва Лоиқ Шералӣ, меҳвари асосии адабиёти мо муҳаббат ба хоки Ватан ва инсонпарварӣ аст. Омӯзгор тавассути таҳлили шеърҳо ва асарҳои насрӣ дар қалби ҷавонон ҳиссиёти олиро бедор мекунад.
Тарбияи ватанпарастӣ набояд танҳо дар чордевори синфхона маҳдуд шавад, он бояд дар амалия ва фаъолиятҳои беруназдарсӣ идома ёбад.
Омӯзгорон дар мактабҳо ва донишгоҳҳо метавонанд маҳфилҳо, шабҳои эҷодӣ, мизҳои мудаввар ва озмунҳоро дар мавзӯи «Ватан — шарафи ман», «Истиқлолият — бахти мо» ташкил кунанд. Ҷалб намудани ҷавонон ба баромадҳо, хондани шеърҳо ва омода кардани деворномаҳо ҳисси масъулияти ҷамъиятии онҳоро баланд мебардорад.
Яке аз усулҳои беҳтарини ватансозӣ — шинохти Ватан аст. Инсоне, ки зебоиҳои кишвари худро надидааст ва аз таърихи обидаҳои он бехабар аст, Ватанро пурра дарк карда наметавонад. Бурдани хонандагон ба ҷойҳои таърихӣ, ба мисли Қалъаи Ҳисор, шаҳри қадимаи Саразм, Панҷакенти бостонӣ, Осорхонаи миллӣ ва гӯшаҳои зебои табиати Тоҷикистон, меҳри заминро дар қалби онҳо садчанд зиёд мекунад. Хонанда бо чашми худ мебинад, ки кишвараш чӣ қадар зебо ва дорои таърихи куҳан аст.
Асри ХХI асри технологияҳои иттилоотӣ аст. Имрӯз ҷавонон бештари вақти худро дар шабакаҳои иҷтимоӣ мегузаронанд. Ин фазо дар баробари фоидаҳояш, дорои таҳдидҳои калони мафкуравӣ низ мебошад. Гурӯҳҳои тундрав ва экстремистӣ маҳз ҷавонони нопухта ва аз таъриху фарҳанг бехабарро ҳадаф қарор медиҳанд.
Дар ин вазъият омӯзгор вазифадор аст, ки ба ҷавонон «саводи медиавӣ» (медиаграмотность)-ро омӯзад. Устод бояд ба шогирдон фаҳмонад, ки ҳар як маводи дар Интернет буда ҳақиқат нест ва набояд ба ҳар гуна даъватҳои бегонаву харобкор бовар кард. Омӯзгор дар замири ҷавонон масъунияти мафкуравӣ (иммунитет) ба вуҷуд меорад, то онҳо тавонанд сиёҳро аз сафед ва дӯстро аз душман фарқ кунанд.
Ҷавоне, ки бо илм, варзиш, китобхонӣ ва корҳои ҷамъиятӣ банд аст, ҳеҷ гоҳ ба роҳи хато намеравад. Омӯзгор бояд қобилиятҳои пинҳонии ҳар як шогирдро кашф кунад ва устухони касбии устод дар он зоҳир мешавад, ки хонандаро ба маҳфилҳои илмиву варзишӣ ҷалб созад. Ин беҳтарин роҳи пешгирии ҷинояткорӣ ва гароиши ҷавонон ба ҷараёнҳои бегона аст.
Тарбияи ватанпарастии ҷавонон кори якрӯза ё яксола нест. Ин раванди мунтазам, мураккаб ва доимист, ки аз омӯзгор заҳмат, дониши амиқ, сабр ва муҳаббати бузургро талаб мекунад…
Омӯзгор меъмори ояндаи ҷомеа аст. Агар мо имрӯз ба омӯзгор баҳову арзиши баланд диҳем ва ӯро дастгирӣ намоем, ӯ насли солим, босавод ва ватанпарвареро тарбия мекунад, ки Тоҷикистони азизи моро дар саҳнаи ҷаҳонӣ боз ҳам ба таври воло муаррифӣ хоҳад намуд. Меҳнати омӯзгор пойдевори амният, субот ва пешрафти устувори давлати миллии мо мебошад.
Шарипов ХУРШЕД
муовини декани факултети корҳои кӯҳии Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон