Маориф яке аз муҳимтарин рукнҳои рушди ҷомеа ба ҳисоб меравад. Ҳар миллате, ки ба илму дониш, тарбия ва маърифат аҳамият медиҳад, метавонад ба пешрафт, субот ва зиндагии шоиста ноил гардад. Баръакс, ҷомеае, ки аз маориф дур мемонад, ба ҷаҳолат, қафомонӣ ва мушкилоти гуногун гирифтор мешавад. Аз ин рӯ, гуфта мешавад, ки маориф ҷомеаро аз ҷаҳолат наҷот медиҳад.
Имрӯз дар тамоми ҷаҳон давлатҳо барои рушди соҳаи маориф маблағ ва имкониятҳои зиёд ҷудо мекунанд, зеро онҳо хуб дарк намудаанд, ки ояндаи давлат аз сатҳи дониш ва маърифати мардум вобаста аст. Маориф на танҳо инсонро босавод мегардонад, балки ӯро ба шахси бофарҳанг, ватандӯст ва соҳибақл табдил медиҳад.
Инсон аз лаҳзаи ба дунё омадан ба тарбия ва омӯзиш ниёз дорад. Аввалин мактаби инсон оила мебошад, вале рушди ҳақиқии шахсият дар муассисаҳои таълимӣ сурат мегирад. Мактаб ба кӯдак хондану навиштан, одобу ахлоқ, эҳтироми калонсолон ва дӯст доштани Ватанро меомӯзонад.
Маориф инсонро аз торикии нодонӣ ба равшании дониш мебарад. Шахси босавод метавонад ҳаққу ҳуқуқи худро ҳимоя кунад, дуруст фикр намояд ва барои зиндагии худ роҳи дурустро интихоб кунад. Илм ба инсон қувваи ақлӣ мебахшад ва ҷаҳонбинии ӯро васеъ мегардонад.
Бузургони илму адаб ҳамеша омӯзиши илмро муҳим шуморидаанд. Онҳо таъкид мекарданд, ки инсон танҳо тавассути дониш метавонад ба комёбӣ бирасад. Миллати босавод ҷомеаи солим ва пешрафтаро ташкил медиҳад.
Ҷаҳолат маънои надоштани дониш, маърифат ва фаҳмиши дурусти зиндагиро дорад. Ҷомеае, ки ба илм аҳамият намедиҳад, ба мушкилоти зиёд рӯ ба рӯ мешавад. Аз ҷаҳолат ҷинояткорӣ, хурофотпарастӣ, ифротгароӣ ва дигар амалҳои нодуруст сар мезананд.
Шахси ҷоҳил наметавонад воқеиятро дуруст дарк намояд. Ӯ зуд фирефтаи ақидаҳои нодуруст мегардад ва метавонад ба худ ва ҷомеа зарар расонад. Ҷаҳолат инчунин сабаби қафомонии иқтисодӣ ва иҷтимоӣ мегардад, зеро бе дониш пешрафти техника, технология ва илм имконнопазир аст.
Дар ҷомеае, ки сатҳи маърифат паст аст, бекорӣ ва камбизоатӣ зиёд мешавад. Мардум ба ҷойи ҷустуҷӯи роҳи ҳал, ба хурофот ва фикрҳои беасос бовар мекунанд. Аз ин рӯ, мубориза бар зидди ҷаҳолат вазифаи муҳимми ҳар давлат ва ҳар шаҳрванд мебошад.
Ҳамаи давлатҳои пешрафтаи ҷаҳон маҳз тавассути рушди маориф ба дастовардҳои бузург ноил шудаанд. Мактабҳо, донишгоҳҳо ва марказҳои илмӣ нерӯи асосии пешрафти давлат ба шумор мераванд. Агар ҷавонон донишманд ва соҳибкасб бошанд, иқтисодиёт рушд мекунад ва зиндагии мардум беҳтар мегардад.
Имрӯз технологияҳои муосир тамоми ҷаҳонро тағйир дода истодаанд. Барои истифодаи дурусти онҳо инсон бояд дониш ва малакаи кофӣ дошта бошад. Маориф ба ҷавонон имконият медиҳад, ки бо техника ва илмҳои нав ошно шаванд ва дар рушди кишвар саҳм гузоранд.
Инчунин, маориф дар таҳкими ваҳдат ва дӯстии шаҳрвандон нақши калон дорад. Инсони бофарҳанг ба миллатҳои дигар эҳтиром мегузорад, сулҳро дӯст медорад ва зидди хушунат мебарояд. Аз ҳамин сабаб, маориф на танҳо воситаи омӯзиш, балки омили муҳими тарбияи инсон мебошад.
Омӯзгор шахсест, ки ҷомеаро ба сӯи нур мебарад. Меҳнати омӯзгор бисёр бузург ва пурмасъулият аст, зеро ӯ насли ояндаро тарбия мекунад. Агар омӯзгор донишманд, боахлоқ ва меҳрубон бошад, шогирдон низ чунин тарбия меёбанд.
Дар фарҳанги тоҷикӣ омӯзгор ҳамеша эҳтироми махсус дорад. Мардум муаллимро роҳнамои зиндагӣ мешуморанд. Омӯзгорон бо заҳмати шабонарӯзӣ кӯшиш мекунанд, ки хонандагон соҳиби дониш ва маърифат гарданд.
Ҷомеае, ки омӯзгорро қадр мекунад, ҳатман ба пешрафт мерасад. Аз ин рӯ, эҳтироми аҳли маориф ва фароҳам овардани шароити хуб барои онҳо вазифаи муҳимми ҷомеа мебошад.
Ҷавонон ояндаи миллатанд. Барои ободии Ватан онҳо бояд дониш омӯзанд, забонҳои хориҷӣ ва илмҳои замонавиро аз худ намоянд. Ҷавони босавод метавонад дар пешрафти иқтисод, илм ва фарҳанги кишвар саҳми арзанда гузорад.
Имрӯз барои омӯзиш имкониятҳои зиёд мавҷуданд: китобхонаҳо, интернет, курсҳои омӯзишӣ ва муассисаҳои таълимӣ. Ҷавонон бояд аз ин имкониятҳо самаранок истифода баранд. Вақте ки ҷавонон соҳиби дониш мешаванд, ҷомеа низ рушд мекунад.
Ҳар як ҷавон бояд дарк намояд, ки дониш сарвати бебаҳост. Молу мулк метавонад аз даст равад, вале дониш ҳамеша бо инсон мемонад ва ба ӯ роҳи дурусти зиндагиро нишон медиҳад.
Хулоса, маориф чароғи равшанкунандаи роҳи инсон ва ҷомеа мебошад. Он мардумро аз ҷаҳолат, қафомонӣ ва гумроҳӣ наҷот медиҳад. Ҷомеаи босавод ҷомеаи орому пешрафта аст. Агар мо хоҳем, ки Ватани мо рушд ёбад ва зиндагии мардум беҳтар гардад, бояд ба маориф аҳамияти аввалиндараҷа диҳем.
Ҳар як инсон бояд барои донишомӯзӣ кӯшиш кунад ва қадри омӯзгорону муассисаҳои таълимиро донад. Танҳо тавассути илму маърифат метавон ҷомеаи солим, мутамаддин ва хушбахт бунёд кард. Аз ин рӯ, гуфтаи «Маориф ҷомеаро аз ҷаҳолат наҷот медиҳад» ҳақиқати бузург ва пурарзиш мебошад.
О. Зардуштмеҳр
омӯзгори Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон