Ҳарчанд, ки инсоният ба дастовардҳои бузурги илмию техникӣ ноил гардидааст, бо вуҷуди ҳамаи ин, дар баробари пешрафту тараққиёт, ҷомеаи ҷаҳонӣ бо як қатор мушкилоти ҷиддӣ рӯ ба рӯ аст, ки яке аз онҳо ифротгароӣ мебошад. Ин падидаи номатлуб ба амнияти давлатҳо, суботи ҷомеа, ваҳдати миллӣ ва тарбияи насли наврасу ҷавон таъсири манфӣ расонида, барои зиндагии осоиштаи мардум хатар эҷод менамояд.
Қайд бояд кард, ки ташаккули ҷомеаи солим, пеш аз ҳама, аз сулҳу субот, ҳамдигарфаҳмӣ, эҳтироми ҳуқуқу озодиҳои инсон, маърифати баланд ва риояи арзишҳои ахлоқӣ вобаста мебошад. Ифротгароӣ бошад, баръакси ин арзишҳо амал намуда, дар байни одамон тухми кинаву адоват, тафриқа ва бадбинӣ мекорад. Аз ин лиҳоз, мубориза бар зидди ин падидаи номатлуб ва пешгирии паҳншавии он вазифаи муҳимми ҳар як шаҳрванди бедордил маҳсуб меёбад.
Бояд қайд намуд, ки ифротгароӣ падидаест, ки дар он шахс ё гурӯҳ барои амалӣ намудани ақида ва мақсадҳои худ аз усулҳои тундравона, таҳаммулнопазирӣ ва баъзан зӯроварӣ истифода мебарад. Ифротгароӣ метавонад дар соҳаҳои гуногуни ҳаёти ҷомеа, аз ҷумла дар сиёсат, муносибатҳои иҷтимоӣ ва масъалаҳои динӣ зуҳур намояд. Хусусияти асосии он инкори андешаҳои дигарон, беэҳтиромӣ ба ҳуқуқи инсон ва талош барои таҳмил кардани ақидаи худ ба дигарон мебошад.
Сабабҳои пайдоиши ифротгароӣ гуногунанд. Аз ҷумла, сатҳи пасти дониш ва маърифат, бекорӣ, мушкилоти иҷтимоӣ, тарбияи нодуруст, бегонапарастӣ ва таъсири манфии баъзе гурӯҳҳои манфиатҷӯ метавонад барои паҳншавии ин падида замина фароҳам оварад. Ҳамчунин, истифодаи нодурусти шабакаҳои иҷтимоӣ ва паҳн шудани маълумоти бардурӯғ боиси он мегардад, ки баъзе ҷавонон ба доми таблиғоти ифротӣ биафтанд.
Дар шароити имрӯза, гурӯҳҳои ифротӣ аз имкониятҳои интернет истифода бурда, кӯшиш мекунанд, ки бо паҳн намудани ақидаҳои нодуруст ва ваъдаҳои бардурӯғ ҷавононро ба сафи худ ҷалб намоянд. Аз ин рӯ, ҳар як шахс бояд қобилияти таҳлили иттилоотро дошта бошад, ба ҳар гуна хабар бовар накунад ва пеш аз қабул намудани андеша ё маълумот дурустии онро санҷад.
Зеро, ифротгароӣ ба тамоми соҳаҳои ҳаёти ҷомеа таъсири манфӣ мерасонад. Пеш аз ҳама, он ба амният ва суботи давлат таҳдид мекунад. Ҷомеае, ки дар он ифротгароӣ ва таҳаммулнопазирӣ паҳн шудааст, наметавонад ба рушди устувор ва зиндагии осоишта ноил бигардад. Зеро тарсу ҳарос, нобоварӣ ва низоъ миёни мардум барои пешрафти ҷомеа монеа эҷод мекунанд.
Зарари дигари ифротгароӣ дар вайрон шудани муносибатҳои байни одамон зоҳир мегардад. Дар ҷомеаи солим одамон новобаста аз миллат, забон, эътиқод ва мавқеи иҷтимоӣ бояд ба ҳамдигар эҳтиром гузоранд. Ифротгароӣ бошад, байни гурӯҳҳои гуногуни ҷомеа ихтилоф ба вуҷуд оварда, мардумро аз ҳамдигар дур месозад. Дар натиҷа, дӯстӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва эҳсоси масъулияти шаҳрвандӣ заиф мегарданд.
Махсусан ба ҷавонон ифротгароӣ таъсири хатарнок дорад. Ҷавонон неруи асосии пешбарандаи ҷомеа ва ояндаи давлат мебошанд. Агар онҳо аз дониш, ҷаҳонбинии солим ва тарбияи дуруст бархӯрдор набошанд, метавонанд зери таъсири таблиғоти гумроҳкунанда қарор гиранд. Ҷалб шудани ҷавонон ба гурӯҳҳои ифротӣ ояндаи онҳоро зери хатар гузошта, метавонад боиси аз даст рафтани имкониятҳои таҳсил, кор, зиндагии шоиста ва иштироки созанда дар ҷомеа гардад.
Илова бар ин, ифротгароӣ ба иқтисодиёт ва фарҳанги ҷомеа низ зарар мерасонад. Низоъ ва нооромӣ боиси хароб шудани инфрасохтор, коҳиш ёфтани сармоягузорӣ ва суст гардидани фаъолияти муассисаҳои иҷтимоӣ мешаванд. Дар баробари ин, арзишҳои миллӣ, анъанаҳои неки мардумӣ ва фарҳанги ҳамзистии осоишта метавонанд осеб бинанд.
Бояд таъкид намуд, ки ифротгароиро бо эътиқоди динӣ набояд як чиз шумурд. Диндорӣ ва эътиқод ба худии худ нишонаи ифротгароӣ нестанд. Хатари асосӣ дар таҳаммулнопазирӣ, сӯиистифода аз эътиқоди мардум ва барангехтани кинаву адоват мебошад. Эҳтиром ба эътиқоди дигарон, риояи қонун ва муносибати инсондӯстона барои зиндагии осоишта аҳаммияти калон доранд.
Барои пешгирии ифротгароӣ ва бунёди ҷомеаи солим ҳамкории оила, мактаб, ҷомеа ва давлат зарур аст. Пеш аз ҳама, бояд сатҳи маърифати ҳуқуқӣ, сиёсӣ, динӣ ва фарҳангии аҳолӣ баланд бардошта шавад. Шахсе, ки дониш ва ҷаҳонбинии васеъ дорад, метавонад миёни ҳақиқат ва дурӯғ фарқ гузорад ва ба таъсири ақидаҳои ифротӣ камтар гирифтор шавад.
Оила дар тарбияи насли наврас нақши муҳим дорад. Падару модар бояд ба фарзандони худ ахлоқи ҳамида, эҳтироми калонсолон, дӯст доштани Ватан, таҳаммулпазирӣ ва масъулиятшиносиро омӯзонанд. Муносибати самимӣ, суҳбатҳои тарбиявӣ ва таваҷҷуҳ ба мушкилоти фарзандон метавонанд онҳоро аз таъсири манфии муҳити атроф ҳифз намоянд.
Дар умум, ифротгароӣ яке аз мушкилоти ҷиддии ҷомеаи муосир буда, ба амният, ваҳдати миллӣ, пешрафти иқтисодӣ ва тарбияи насли ҷавон зарари калон мерасонад. Ин падида на танҳо ба шахсони алоҳида, балки ба тамоми ҷомеа таъсири манфӣ расонида, барои сулҳу субот ва рушди устувори ҷомеа монеа эҷод менамояд.
Барои пешгирии он баланд бардоштани сатҳи дониш, тарбияи ахлоқӣ, эҳтироми ҳуқуқи инсон, таҳаммулпазирӣ ва истифодаи дурусти технологияҳои иттилоотӣ зарур аст. Ҳар як шаҳрванд бояд дар ҳифзи сулҳу оромӣ, таҳкими ваҳдати миллӣ ва пешгирии паҳншавии ақидаҳои ифротӣ саҳми худро гузорад.
Ҷомеаи солим ҷомеаест, ки дар он ақлу дониш бар ҷаҳолат, дӯстиву ҳамдигарфаҳмӣ бар кинаву адоват ва созандагӣ бар вайронкорӣ ғолиб меоянд. Танҳо бо муттаҳидӣ, маърифатнокӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ мо метавонем ояндаи дурахшонро барои наслҳои имрӯзу фардо таъмин намоем.
О. Зардуштмеҳр
мутахассиси шуъбаи иттилооти Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон