Истиқлолияти давлатӣ барои Ҷумҳурии Тоҷикистон марҳилаи нави таърихиро оғоз намуд. Дар ин давра кишвар роҳи мураккаби бунёди давлати мустақил, таҳкими сулҳу субот ва рушди ҷомеаро тай намуд. Дар баробари дигар соҳаҳои ҳаёти кишвар, масъалаи баланд бардоштани мақоми зан ва таъмини ҳуқуқу имкониятҳои ӯ низ ба яке аз самтҳои муҳими сиёсати давлатӣ табдил ёфт.
Зан дар ҷомеаи тоҷик аз қадим мақоми муҳим доштааст. Модар ҳамчун тарбиятгари насли нав, нигаҳбони оила ва фарҳанги миллӣ ҳамеша ҷойгоҳи махсус дошт. Дар даврони истиқлол бошад, нақши зан тадриҷан аз доираи танҳо оила берун рафта, иштироки ӯ дар соҳаҳои маориф, тандурустӣ, иқтисод, фарҳанг, хизмати давлатӣ, илм ва ҳаёти сиёсиву ҷамъиятӣ бештар гардид.
Яке аз дастовардҳои муҳими даврони истиқлол ташаккули заминаи ҳуқуқии ҳифзи ҳуқуқи занон мебошад. Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 1993 ба Конвенсияи Созмони Милали Муттаҳид оид ба барҳам додани ҳама гуна шаклҳои табъиз нисбат ба занон ҳамроҳ гардид. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи кафолатҳои давлатии баробарҳуқуқии мардон ва занон ва имкониятҳои баробари амалигардонии онҳо» низ барои таҳкими баробарии ҳуқуқии занону мардон аҳамияти муҳим дорад.
Дар солҳои истиқлолият барои рушди фаъолияти занон як қатор барномаҳо ва стратегияҳои давлатӣ қабул гардиданд. Ба масъалаҳои баланд бардоштани маърифати занон, дастрасии онҳо ба таҳсил, рушди соҳибкорӣ, иштироки занон дар идоракунии давлатӣ ва ҳифзи ҳуқуқи онҳо таваҷҷуҳ бештар карда шуд.
Дар ин раванд нақши Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон низ муҳим арзёбӣ мешавад. Дар сиёсати давлатӣ масъалаи баланд бардоштани мақоми зан, дастгирии таҳсил ва фаъолияти касбии ӯ, инчунин ҷалби занон ба ҳаёти ҷамъиятӣ ва давлатӣ пайваста мавриди таваҷҷуҳ қарор гирифтааст.
Имрӯз занони тоҷик дар соҳаҳои гуногуни ҳаёти ҷомеа фаъолият мекунанд. Онҳо омӯзгор, табиб, олим, соҳибкор, хизматчии давлатӣ, ҳуқуқшинос, рӯзноманигор, муҳандис ва намояндаи соҳаҳои гуногуни касбӣ мебошанд. Занон инчунин дар мақомоти давлатӣ ва намояндагӣ ҳузур доранд.
Яке аз самтҳои муҳими сиёсати давлатӣ ҳифзи занон аз зӯроварӣ мебошад. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи пешгирии зӯроварӣ дар оила», ки соли 2013 қабул гардид, барои ташаккули низоми ҳуқуқии пешгирии чунин ҳолатҳо замина гузошт. Такмили минбаъдаи қонунгузорӣ нишон медиҳад, ки масъалаи амният ва ҳифзи ҳуқуқи занон аҳамияти худро нигоҳ медорад.
Баланд бардоштани мақоми зан танҳо вазифаи давлат нест, балки масъулияти тамоми ҷомеа мебошад.
Агар вазъи занони Тоҷикистонро бо баъзе кишварҳое муқоиса кунем, ки дар онҳо занон бо маҳдудиятҳои хеле сахт дар соҳаи таҳсил, кор ва фаъолияти ҷамъиятӣ рӯ ба рӯ мешаванд, арзиши имкониятҳои мавҷуда бештар эҳсос мегардад. Дар баъзе мамлакатҳо дастрасӣ ба таҳсил ва фаъолияти ҷамъиятӣ метавонад ба таври ҷиддӣ маҳдуд гардад. Барои ҳамин ҳифзи дастовардҳои даврони истиқлол ва идомаи сиёсати дастгирии занон аҳамияти калон дорад.
Барои ман ҳамчун зан, истиқлолият пеш аз ҳама маънои имкони интихоб дорад. Имкони таҳсил кардан, касб интихоб намудан, кор кардан, соҳиби дониш шудан, андешаи худро баён кардан ва барои ояндаи худ мақсад гузоштан аст.
Даврони истиқлол барои бонувони Ҷумҳурии Тоҷикистон марҳилаи муҳими тағйирот гардид. Дар ин давра заминаи ҳуқуқии ҳифзи ҳуқуқи занон ташаккул ёфт, иштироки онҳо дар соҳаҳои гуногуни ҳаёти ҷомеа васеъ шуд ва масъалаи баланд бардоштани мақоми зан ба самти муҳими сиёсати давлатӣ табдил ёфт.
Албатта, ин раванд ҳанӯз ба анҷом нарасидааст. Барои ҷомеаи муосир муҳим аст, ки имкониятҳои занон дар таҳсил, иқтисод, идоракунӣ ва ҳаёти ҷамъиятӣ боз ҳам васеъ гарданд, ва дар кишвари азизамон дар ин самт таваҷҷуҳи махсус зоҳир карда мешавад.
Барои ман мақоми зан дар даврони истиқлол пеш аз ҳама мақоми занест, ки ҳуқуқи интихоб дорад, дониш мегирад, меҳнат мекунад, барои ояндаи худ масъулият мепазирад ва дар пешрафти Тоҷикистони соҳибистиқлол саҳми худро мегузорад.
Одирматова У.Б.
муаллими калони кафедраи таъминоти барқи Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон