Муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ дар шароити рушди ҷомеаи иттилоотӣ, густариши технологияҳои рақамӣ ва тағйирёбии муҳити иҷтимоӣ бо таҳдидҳои нав рӯ ба рӯ мешаванд. Яке аз масъалаҳои муҳими иҷтимоӣ, педагогӣ ва амниятӣ эҳтимоли паҳншавии ғояҳои террористӣ, ифротгароӣ, таҳаммулнопазирӣ ва зӯроварӣ дар байни ҷавонон мебошад.
Пешгирии терроризм ва ифротгароӣ дар муҳити донишҷӯён муносибати комплексӣ, пайваста ва аз ҷиҳати илмӣ асоснокро талаб менамояд. Ин фаъолият бояд чораҳои таълимӣ, тарбиявӣ, иҷтимоӣ-психологӣ, иттилоотӣ ва ташкилию идоракуниро муттаҳид созад. Ҳадафи он танҳо ошкор кардани хавф нест, балки ташаккули ҷаҳонбинии шаҳрвандӣ, тафаккури интиқодӣ, фарҳанги ҳуқуқӣ, масъулияти иҷтимоӣ ва муносибати устувори зидди зӯроварӣ мебошад.
Терроризм ҳамчун мафкураи зӯроварӣ ва фаъолияти ғайриқонунӣ тавсиф мешавад, ки ба тарсонидани аҳолӣ, халалдор сохтани суботи ҷамъиятӣ ва таъсир расонидан ба қарорҳои мақомоти давлатӣ ё сохторҳои ҷамъиятӣ равона шудааст. Он ба амнияти инсон, ҷомеа ва давлат таҳдид намуда, арзишҳои сулҳ, ҳамдигарфаҳмӣ ва ҳамбастагии иҷтимоиро зери хатар қарор медиҳад.
Ифротгароӣ фаъолияти зиддиҳуқуқие мебошад, ки метавонад дар шакли даъват ба зӯроварӣ, барангехтани кинаву адовати иҷтимоӣ, миллӣ, нажодӣ ё динӣ, таҳқири шаъну эътибори гурӯҳҳои иҷтимоӣ ва таблиғи таҳаммулнопазирӣ зоҳир гардад. Дар муҳити донишҷӯён чунин ғояҳо метавонанд тавассути гурӯҳҳои ғайрирасмӣ, шабакаҳои иҷтимоӣ ва маводи иттилоотии иғвоангез паҳн шаванд.
Аз ин рӯ, сиёсати пешгирикунанда бояд ба баланд бардоштани саводнокии ҳуқуқӣ, расонаӣ ва рақамии донишҷӯён, инчунин ба рушди қобилияти таҳлили интиқодии иттилоот равона гардад.
Мақсади асосии пешгирии педагогии терроризм ва ифротгароӣ дар донишгоҳ ташкили муҳити бехатар, таҳаммулпазир, ҳуқуқбунёд ва шаҳрвандӣ мебошад. Чунин муҳит бояд барои ташаккули донишҷӯи дорои дониш, малака ва арзишҳои зарурӣ ҷиҳати фаъолияти масъулона дар ҷомеа мусоидат намояд.
Дар донишгоҳ низоми пешгирии терроризм ва ифротгароӣ бояд аз рӯйи якчанд самтҳои бо ҳам алоқаманд ташкил карда шавад:
САМТИ ТАШКИЛИЮ ИДОРАКУНӢ. Ин самт таҳияи ҳуҷҷатҳои дохилӣ, нақшаҳои солонаи кор, муайян кардани шахсони масъул ва ҳамоҳангсозии фаъолияти сохторҳои донишгоҳро дар бар мегирад. Маъмурияти донишгоҳ бояд ҳамкории деканатҳо, кафедраҳо, шуъбаи корҳои тарбиявӣ, кураторони гурӯҳҳо, равоншинос ва ташкилотҳои ҷавононро таъмин намояд.
Фаъолият дар ин самт бояд на ба назорати аз ҳад зиёд, балки ба ташаккули эътимод, маърифати ҳуқуқӣ ва фарҳанги шаҳрвандӣ асос ёбад.
САМТИ ИҶТИМОИЮ РАВОНӢ. Муҳити донишгоҳ бояд барои ҳамаи донишҷӯён, новобаста аз мансубияти миллӣ, забонӣ, динӣ, минтақавӣ ё иҷтимоӣ, бехатар, эҳтиромона ва дастгиркунанда бошад. Эҳсоси танҳоӣ, радшавӣ, таҳқир, фишори равонӣ ва муноқишаҳои гурӯҳӣ метавонанд мутобиқшавии иҷтимоии донишҷӯро мушкил гардонанд.
САМТИ ТАЪЛИМИЮ ТАРБИЯВӢ. Самти таълимию тарбиявӣ ба ташаккули ҷаҳонбинии шаҳрвандӣ, фарҳанги ҳуқуқӣ ва тафаккури интиқодии донишҷӯён равона мегардад. Пешгирӣ бояд бо раванди таълим, фаъолияти тарбиявӣ, корҳои илмӣ-тадқиқотӣ ва чорабиниҳои донишҷӯён ҳамгиро карда шавад.
Барои татбиқи ин самт истифодаи лексияҳои мавзӯӣ, семинарҳо, мизҳои мудаввар, конфронсҳои донишҷӯён, баҳсҳои илмӣ, таҳлили ҳолатҳои мушаххас, бозиҳои нақшӣ, тренингҳо, лоиҳаҳои иҷтимоӣ ва вохӯриҳо бо равоншиносон ва ҳуқуқшиносон самаранок мебошад.
Масалан, дар семинар метавон ҳолати шартии марбут ба хабари шубҳанок дар шабакаи иҷтимоиро таҳлил намуд. Мақсад рушди малакаи баҳодиҳии интиқодии иттилоот, худдорӣ аз амалҳои ғайриқонунӣ ва муроҷиати саривақтӣ ба шахсони масъул мебошад.
САМТИ ИНФИРОДӢ ВА РАВОНӢ-ПЕДАГОГӢ. Кор бо донишҷӯёни дорои мушкилоти мутобиқшавӣ, вазъи мураккаби иҷтимоӣ ё ҳолати равонии ноустувор муносибати инфиродӣ ва касбиро талаб мекунад. Ба гурӯҳи эҳтимолии хавф донишҷӯёни дучори танҳоӣ, мушкилоти оилавӣ, фишори иқтисодӣ, таҳқир, номуваффақият дар таҳсил ва бегонашавии иҷтимоӣ дохил шуда метавонанд. Дар ин кор бояд принсипҳои махфият, эҳтиром, пешгирии табъиз ва худдорӣ аз гузоштани «тамғаи иҷтимоӣ» риоя карда шаванд. Ҳадаф айбдоркунӣ ё ҷазодиҳӣ не, балки муайян кардани сабабҳои мушкилот, расонидани дастгирӣ ва ҷалби донишҷӯ ба муҳити солими иҷтимоӣ мебошад.
Фаъолияти инфиродӣ метавонад чунин марҳилаҳоро дар бар гирад:
Омӯзгорон, кураторони гурӯҳҳои академӣ, кормандони деканат ва шуъбаҳои тарбиявӣ дар ташкили фазои солими донишгоҳӣ нақши муҳим доранд. Онҳо бояд ба тағйироти рафтор, мушкилоти мутобиқшавӣ ва аломатҳои эҳтимолии осебпазирии иҷтимоию равонии донишҷӯён диққат диҳанд.
Ба чунин аломатҳо канорагирӣ аз гурӯҳ, паст шудани ҳавасмандӣ ба таҳсил, афзоиши таҷовузкорӣ, суханҳои таҳқиромез, тағйироти шадид дар доираи муошират ва таваҷҷуҳ ба гурӯҳҳои шубҳанок дохил шуда метавонанд. Вале ин аломатҳо худ аз худ далели шомилшавӣ ба фаъолияти ифротгароӣ нестанд; онҳо метавонанд ба мушкилоти равонӣ, оилавӣ, иқтисодӣ ё таълимӣ вобаста бошанд.
Аз ин рӯ, омӯзгор ва куратор бояд бо эҳтиёт, риояи ахлоқи касбӣ, бидуни айбдоркунӣ ва бо эҳтиром ба шаъну эътибори донишҷӯ амал намоянд. Дар ҳолати зарурӣ донишҷӯ бояд ба равоншинос, шуъбаи корҳои тарбиявӣ ё дигар сохтори масъул роҳнамоӣ карда шавад.
Тавассути ҳамгироии чораҳои таълимӣ, тарбиявӣ, иҷтимоию равонӣ ва ташкилӣ метавон муҳити бехатар, таҳаммулпазир ва шаҳрвандиро ташаккул дод, ки дар он донишҷӯ ҳамчун мутахассиси оянда ва шаҳрванди масъул рушд менамояд.
Муҳиддинов Фазлиддин
ассистенит кафедраи иқтисодиёт ва идоракунии Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон