Дар рӯҳияи ҳисси баланди миллӣ, садоқатба давлату миллат, таҳаммулгароӣ, ватандӯстиву хештаншиносӣ ва пос доштани арзишҳои миллӣ тарбия намудани ҷавонон вазифаи муҳимтарини ҳамаи сохтору мақомот ва аҳли ҷомеа мебошад.
Эмомалӣ Раҳмон
Дар шароити ҷаҳонишавӣ, бархӯрди манфиатҳои геополитикӣ ва таҳаввулоти босуръати иттилоотии замони муосир, тарбияи ватандӯстии насли ҷавон на танҳо як вазифаи оддии маънавию ахлоқӣ, балки меҳвари рушд ва сипари амнияти миллии ҳар як кишвар ба шумор меравад. Ҷавонон қувваи пешбаранда, созанда ва ояндаи ҷомеа мебошанд, аз ин рӯ, шакл додани тафаккури милливу ватандӯстии онҳо аҳамияти стратегӣ дорад.
«Ватандӯстӣ аз гӯшаи имон аст». Ин мафҳум дар ҷомеаи имрӯзӣ танҳо бо эҳсосоти ботинӣ ё суханҳои баландэҳсос маҳдуд намешавад. Ватандӯстии воқеӣ — ин масъулият, садоқат ва муҳаббати бепоён нисбат ба Модар-Ватан, таърих, фарҳанг ва мардуми худ аст, ки дар амалҳои ҳаррӯзаи ҳар як шаҳрванд барои ободӣ ва суботи кишвар зоҳур мегардад. Устод Айнӣ дар яке аз машҳуртарин ва содатарин шеърҳояш дар васфи меҳан аст, ки муҳаббати фарзандиро нисбат ба хоки поки модар нишон медиҳад, овардааст:
Эй Ватан, эй хоки поки модарам,
Аз ту рӯяд нури ҷон дар пайкарам.
Бо ту ман маънои ҳастӣ ёфтам,
Бо ту ман роҳи саодат кофтам.
Пояи аввалини ватандӯстӣ аз донистани таърихи нангу номус, фарҳанги пурғановат ва заҳматҳои ниёгон оғоз мешавад. Ҷавоне, ки аз гузаштаи шарафбори миллати худ, аз кору пайкари қаҳрамонони таърихии худ огоҳ аст, ҳеҷ гоҳ гирифтори мафкураи бегона ва ақидаҳои ифротгароӣ намегардад.
Мутолиаи асарҳои таърихӣ ва арҷгузорӣ ба қаҳрамонҳои миллат эҳсоси худогоҳиро дар қалби ҷавонон бедор мекунад. Ҳифзи забони модарӣ, зиндаву тарғиб кардани анъанаҳои миллии ниёгон ва соҳиб шудан ба заминаи мустаҳками маънавӣ ҷавононро аз таҳдидҳои “фарҳанги оммавӣ”-и замони ҷаҳонишавӣ ҳимоя менамояд. Шоири маҳбуби мо Лоиқ Шералӣ ин эҳсоси устувори ватандӯстиро чӣ хел зебо ба қалам кашидааст:
Тӯфонҳо маро зи куяш афканданд дур,
Бар хоки дигар нишонданд аз роҳи зарур.
Аммо ба кадом хок, ки рафтам, дидам,
Дар синаи ман Ватан тапид, устувор.
Дар асри XXI, шакли муборизаҳо ва нишондиҳандаҳои қудрати давлатҳо тағйир ёфтаанд. Имрӯз, ватандӯстии воқеии ҷавонон дар сифати таҳсил, соҳиб шудан ба касбҳои муосир ва омӯзиши технологияҳои нав зоҳур мегардад. Илм ва технологияи муосир сипари нави ҳимояи манфиатҳои давлат мебошанд.
Ҷавононе, ки дар олимпиадаҳои байналмилалии илмӣ, мусобиқаҳои варзишӣ ва сатҳи ҷаҳонӣ парчами давлати худро баланд мебардоранд, намунаи олии ватандӯстии замони наванд. Кӯшиши пайвастаи насли ҷавон барои соҳибилм шудан ва муаррифии арзандаи кишвар дар арсаи байналмилалӣ бузургтарин хизмат ба ояндаи давлат аст. Тавре ки дар байтҳои зерин омадааст, оянда ва ободии диёр танҳо ба донишу заҳмати ҷавонони он вобаста аст:
Ватан ба ҳиммати мардони бошараф созад,
Ба донишу ба илму фан кунанд обод ин меҳан!
Садриддин Айнӣ фармудааст:
Чунон зи аҳли ватан бошед, ки чун ватан ба шумо нозад.
Ватан ба ҳиммати мардони бошараф созад…
Омодагии ҷавонон ба ҳимояи кишвар ва хизмати содиқона дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳ нишондиҳандаи аввалиндараҷаи садоқат ба Ватан аст. Хизмат дар сафи артиш на танҳо иҷрои қарзи шаҳрвандӣ, балки мактаби ҷасорату мардоногӣ ва обутоби ҷисмонию маънавӣ мебошад. Шоир Бозор Собир ин ҳисси саодати будан дар канори Ватанро чунин инъикос намудааст:
Ватан, сарват дар ин ҷо, давлат ин ҷост,
Барои мо саодат, иззат ин ҷост.
Нафас кӯтоҳ гардад дар ғарибӣ,
Ҳаёту хуррамию қисмат ин ҷост.
Дар баробари ин, эҳтироми зарурӣ ба рамзҳои давлатӣ — Парчам, Нишон ва Суруди миллӣ — бояд ба як қисми ҷудонашавандаи ҳаёти ҳаррӯзаи ҷавонон мубаддал гардад. Ҳифзи марз дар замони муосир на танҳо бо силоҳ дар даст, балки по ҳушёрии сиёсии ҳар як ҷавон ва қобилияти муқовимат нишон додан ба иттилооти бардурӯғи унсурҳои харобкор таъмин карда мешавад.
Дар асри иттилоот ва интернет, фазои маҷозӣ ба майдони асосии муборизаҳои мафкуравӣ ва идеологӣ табдил ёфтааст. Тарбияи ватандӯстӣ тақозо мекунад, ки ҷавонон шабакаҳои иҷтимоиро на барои вақтгузаронии беҳуда ё тақлид ба фарҳанги бегона, балки ҳамчун воситаи пуриқтидори тарғиби миллии худ истифода баранд.
Ҳар як ҷавони ватандӯст бояд дар фазои маҷозӣ муаррификунандаи таърих, табиати зебо, соҳаи сайёҳӣ ва арзишҳои инсондӯстонаи миллати худ бошад. Эҷоди маводҳои мусбат, мақолаҳо ва видеоҳои тарғиботӣ дар бораи кишвар усули муосири нишон додани муҳаббат ба Ватан аст. Зеро ки:
Ватан сарчашмаи меҳру вафост,
Муҳаббат баҳри ӯ фарзи худост.
Кисе, ки хоки онро сурма созад,
Ба чашми аҳли дил нуру зиёст.
Тарбияи ватандӯстӣ раванди мураккаб ва пайваста буда, заминаи аввалини он дар оила гузошта мешавад. Муҳаббат ба замин, ба волидайн ва ба маҳалли зист хиштҳои аввалини ин кохи маънавиятанд. Меҳвари асосии ин раванд мактаб ва омӯзгор мебошанд.
Тарбияи ватандӯстии насли ҷавон дар кишвари мо зери таваҷҷуҳи хоссаи давлат ва Ҳукумат қарор дорад ва дорои заминаи мустаҳками қонунгузорӣ мебошад. Ин раванд дар асоси Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи тарбияи ватандӯстии шаҳрвандон» танзим ва амалӣ карда мешавад.
Қонуни мазкур вазифадор мекунад, ки тамоми сохторҳои маориф, фарҳанг, мақомоти иҷроия ва ҷомеаи шаҳрвандӣ барои дар рӯҳияи садоқат ба Ватан, эҳтироми қонун, волоияти ҳуқуқ ва арзишҳои милливу таърихӣ ба воя расонидани ҷавонон усулҳои муосирро истифода баранд. Ин ҳуҷҷати муҳим нишон медиҳад, ки ватандӯстӣ барои давлат арзиши олии стратегӣ дорад.
Тарбияи ватандӯстии ҷавонон як раванди муштарак аст, ки ҳамкории зичи оила, мактабу донишгоҳ ва ҷомеаро талаб мекунад. Ватандӯстӣ танҳо ифтихор аз гузашта нест, балки масъулият барои имрӯз ва оянда аст. Шоири шаҳир Гулназар Келдӣ ин эҳсосро чунин ҷамъбаст намудааст:
Ватан, эй давлати бехонадонам,
Ватан, эй нури чашму қуввати ҷонам.
Ба ҳар ҷое, ки бошам, бо ту мемонам,
Ки ту ҳастӣ ҳаёту набзи давронам.
Воқеан, Ватан ифтихор, шаъну шараф ноёбтарин неъмат ва сарвати бебаҳост, ки онро ба ҳеҷ ганҷе наметавон иваз намуд. Чунончи яке аз бузургони адабиёти ҷаҳонӣ Джорж Гордон Байрон мегӯяд: «Касе, ки Ватани худро дӯст намедорад, чизеро дӯст дошта наметавонад».
Танҳо бо парвариши насли соҳибилм, худшинос, аз ҷиҳати технологӣ пешрафта ва фидокор мо метавонем суботу ободии кишварро барои насли оянда кафолат диҳем. Ватанро дӯст доштан — ин амалан, бо меҳнати софдилона ва дониши баланд барои рушди он саҳм гузоштан аст!
маҳмудова Санавбар Солиевна
муаллими калони кафедраи таҷҳизот ва технологияҳои мошинсозии Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон