Мусаллам аст, ки ҷавонон неруи созанда, ояндаи дурахшон ва сарвати бебаҳои ҳар як миллат ба ҳисоб мераванд. Пешрафти ҷомеа, ободии кишвар ва таъмини зиндагии шоистаи мардум аз дониш, ҷаҳонбинӣ, ахлоқ ва фаъолияти насли ҷавон вобастагии калон дорад. Аз ин лиҳоз, тарбия намудани ҷавонон дар рӯҳияи ватандӯстӣ, худшиносии миллӣ, эҳтиром ба арзишҳои фарҳангӣ ва риояи қонун яке аз вазифаҳои муҳимтарини ҷомеа ба шумор меравад. Аммо дар баробари ин, имрӯз баъзе зуҳуроти номатлуб, аз ҷумла ифротгароӣ ва тундгароӣ, ба амнияти ҷомеа ва ояндаи ҷавонон таҳдид мекунанд.
Қайд бояд кард, ки ифротгароӣ яке аз масъалаҳои ҷиддии ҷаҳони муосир буда, метавонад ба ҳаёти осоиштаи мардум, суботи сиёсӣ ва рушди иқтисодию иҷтимоии давлатҳо таъсири манфӣ бирасонад. Мутаассифона, гурӯҳҳои ифротӣ барои амалӣ намудани ҳадафҳои нопоки худ бештар ҷавонони камтаҷриба, зудбовар ва аз донишҳои зарурӣ маҳрумро ҳадаф қарор медиҳанд, ки ин бениҳоят хатарнок мебошад. Онҳо кӯшиш мекунанд, ки бо истифода аз эҳсосоти ҷавонон, мушкилоти иҷтимоӣ ва маълумоти нодуруст ҷавононро ба роҳи хато бибаранд.
Аз ин лиҳоз, ҳар як ҷавон бояд моҳияти ифротгароӣ, сабабҳои пайдоиш ва оқибатҳои хатарноки онро хуб дарк намояд. Танҳо тавассути донишомӯзӣ, тарбияи дуруст, тафаккури солим ва баланд бардоштани маърифати ҳуқуқию сиёсӣ метавон аз паҳншавии ин зуҳуроти номатлуб пешгирӣ кард.
Таъкид бояд созем, ки ифротгароӣ рафтор ва андешаҳое мебошад, ки бо мавқеи тундравона, таҳаммулнопазирӣ нисбат ба дигарон ва дар баъзе ҳолатҳо бо кӯшиши истифодаи зӯроварӣ барои расидан ба ҳадафҳои муайян алоқаманданд. Ифротгароӣ метавонад дар шаклҳои гуногун зоҳир шавад. Яке аз шаклҳои хатарноки он ифротгароии хушунатомез мебошад, ки бо барангехтани кинаву адоват, таҳдид ба амнияти мардум ва истифодаи зӯроварӣ алоқаманд мебошад.
Бояд қайд кард, ки на ҳар гуна андешаи ғайриоддӣ ё норозигӣ аз вазъи мавҷуда ифротгароӣ ба ҳисоб меравад. Ҳар як инсон ҳуқуқ дорад андешаи худро дошта бошад ва онро дар доираи қонун баён намояд. Аммо вақте ки шахс барои таҳмил кардани ақидаи худ аз нафрат, таҳдид ё зӯроварӣ истифода мебарад, ин рафтор метавонад ба амнияти ҷомеа ва ҳуқуқу озодиҳои дигарон хатар эҷод намояд.
Гурӯҳҳои ифротӣ аксар вақт бо шиорҳои ҷолиб, ваъдаҳои бардурӯғ ва маълумоти таҳрифшуда ҷавононро фиреб медиҳанд. Онҳо мекӯшанд, ки дар зеҳни ҷавонон нисбат ба ҷомеа, давлат, дигар гурӯҳҳои иҷтимоӣ нобоварӣ ва душманӣ ба вуҷуд оранд. Баъзан онҳо аз эҳсоси адолатхоҳӣ, мушкилоти зиндагӣ ва хоҳиши ҷавонон барои пайдо кардани ҷойгоҳи худ дар ҷомеа истифода мебаранд.
Аз ин рӯ, ҳар як ҷавон бояд ҳангоми гирифтани маълумот аз манбаъҳои гуногун ҳушёр бошад, далелҳоро санҷад ва ба ҳар гуна даъвату ваъдаҳои шубҳанок бовар накунад.
Сабабҳои ба ифротгароӣ майл пайдо кардани баъзе ҷавононро олимон мухталиф арзёбӣ намудаанд. Яке аз омилҳои асосӣ ин паст будани сатҳи дониш ва маърифати ҳуқуқию сиёсӣ мебошад. Шахсе, ки маълумоти кофӣ надорад ва қобилияти таҳлили мустақилонаи ҳодисаҳоро инкишоф надодааст, метавонад зери таъсири таблиғоти бардурӯғ қарор гирад. Махсусан, ҷавононе, ки аз моҳияти воқеии дин, таърих, фарҳанг ва қонунгузорӣ огоҳии кофӣ надоранд, баъзан суханони шахсони манфиатҷӯйро ҳамчун ҳақиқат қабул мекунанд.
Омили дигар мушкилоти иҷтимоию иқтисодӣ мебошад. Бекорӣ, вазъи душвори зиндагӣ, камбуди имкониятҳои таҳсилу кор ва эҳсоси ноумедӣ метавонанд баъзе ҷавононро осебпазир гардонанд. Гурӯҳҳои ифротӣ аз чунин ҳолатҳо истифода намуда, бо ваъдаи даромади зиёд, зиндагии беҳтар ё пайдо кардани мақому эътибор ҷавононро ба худ ҷалб мекунанд. Аммо ин ваъдаҳо аксар вақт фиреб буда, дар ниҳоят метавонанд боиси аз даст рафтани озодӣ, саломатӣ ва ҳатто ҷони инсон гарданд.
Таъсири муҳити носолим ва тарбияи нодуруст низ дар ин масъала нақши муҳим дорад. Агар дар оила нисбат ба тарбияи фарзандон, ахлоқ, донишомӯзӣ ва муносибатҳои солим таваҷҷуҳи кофӣ зоҳир карда нашавад, эҳтимоли таъсирпазирии онҳо аз гурӯҳҳои номатлуб зиёд мегардад. Бинобар ин, муносибати самимӣ ва боварибахши падару модар бо фарзандон аҳамияти калон дорад.
Дар замони муосир интернет ва шабакаҳои иҷтимоӣ низ метавонанд барои паҳн кардани ақидаҳои ифротӣ истифода шаванд. Баъзе гурӯҳҳо тавассути наворҳо, навиштаҷот, аксҳо ва паёмҳои эҳсосотӣ кӯшиш мекунанд, ки ҷавононро ба андешаҳои тундравона моил созанд. Онҳо баъзан маълумоти бардурӯғро паҳн карда, воқеиятро таҳриф менамоянд. Ба ҳамин хотир, истифодаи дурусти интернет, санҷидани манбаъҳои иттилоот ва доштани тафаккури интиқодӣ барои ҳар як ҷавон зарур мебошад.
Ифротгароӣ пеш аз ҳама ба худи ҷавонон зарари ҷиддӣ мерасонад. Шахсе, ки ба доми гурӯҳҳои ифротӣ меафтад, метавонад аз оила, дӯстони солимфикр ва ҷомеа дур шавад. Ӯ тадриҷан қобилияти мустақилона фикр карданро аз даст дода, ба андешаҳои таҳмилшуда пайравӣ мекунад. Дар натиҷа, ояндаи ӯ зери хатар қарор мегирад.
Ҷалб шудан ба фаъолияти ғайриқонунӣ метавонад боиси маҳрум шудан аз озодӣ, вайрон гардидани муносибатҳои оилавӣ ва аз даст рафтани имкониятҳои таҳсилу кор гардад. Баъзе ҷавонон бо сабаби бовар кардан ба ваъдаҳои бардурӯғ ҳаёти худро барбод медиҳанд ва ба падару модар, наздикон ва тамоми ҷомеа ғаму андӯҳ меоваранд.
Оқибатҳои ифротгароӣ танҳо ба як шахс ё оилаи алоҳида маҳдуд намешаванд. Ин зуҳурот метавонад ба сулҳу субот, амнияти миллӣ ва ҳамдигарфаҳмии байни мардум зарар расонад. Паҳн гардидани ақидаҳои ифротӣ боиси афзоиши нобоварӣ, низоъ ва душманӣ байни одамон мегардад. Дар чунин шароит рушди иқтисодӣ, пешрафти иҷтимоӣ ва зиндагии осоиштаи ҷомеа низ осеб мебинад.
Илова бар ин, ифротгароӣ метавонад ба арзишҳои фарҳангӣ ва ахлоқии ҷомеа таъсири манфӣ бирасонад. Ҳурмату эҳтиром, инсондӯстӣ, таҳаммулпазирӣ ва ҳамдигарфаҳмӣ аз арзишҳое мебошанд, ки одамонро ба ҳам наздик месозанд. Вале, ифротгароӣ баръакс, байни одамон девори бадбинӣ ва ҷудоӣ ба вуҷуд меорад.
Аз ин рӯ, мубориза бо ифротгароӣ бояд на танҳо вазифаи мақомоти давлатӣ, балки масъулияти ҳар як узви ҷомеа бошад. Ҳар як шахс бояд дар ҳифзи сулҳу субот, тарғиби андешаҳои солим ва пешгирии паҳншавии ақидаҳои хатарнок саҳм гузорад.
Дар пешгирии ифротгароӣ оила нақши асосӣ дорад. Оила нахустин муҳити тарбия ва ташаккули шахсияти инсон мебошад. Падару модар бояд ба таълиму тарбияи фарзандон диққати ҷиддӣ дода, бо онҳо муносибати самимӣ дошта бошанд. Зарур аст, ки онҳо аз шавқу завқ, дӯстону рафиқон ва мушкилоти фарзандонашон огоҳ бошанд ва дар ҳолатҳои зарурӣ ба онҳо маслиҳати дуруст диҳанд.
Муҳим аст, ки дар оила фазои боварӣ ва эҳтироми ҳамдигар ҳукмфармо бошад. Ҷавоне, ки метавонад мушкилоти худро бо падару модар озодона муҳокима кунад, камтар эҳтимол дорад, ки барои пайдо кардани дастгирӣ ба гурӯҳҳои хатарнок рӯ оварад. Ҳамзамон, волидон бояд ба фарзандон арзиши сулҳ, дӯстӣ, меҳнатдӯстӣ ва эҳтиром ба дигаронро омӯзонанд.
Муассисаҳои таълимӣ низ дар ин самт вазифаи муҳим доранд. Мактаб ва донишгоҳ бояд на танҳо ба хонандагону донишҷӯён дониш диҳанд, балки онҳоро дар рӯҳияи ватандӯстӣ, худшиносӣ, масъулиятшиносӣ ва эҳтиром ба қонун тарбия намоянд. Омӯзгорон метавонанд тавассути дарсҳо, суҳбатҳо, вохӯриҳо ва чорабиниҳои маърифатӣ ба ҷавонон моҳияти ифротгароӣ ва оқибатҳои зараровари онро фаҳмонанд.
Баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ низ аҳамияти калон дорад. Ҷавонон бояд ҳуқуқу уҳдадориҳои худро донанд, қонунҳоро эҳтиром кунанд ва роҳҳои қонунии ҳалли мушкилотро омӯзанд. Онҳо бояд дарк намоянд, ки ҳеҷ гуна ҳадаф истифодаи зӯроварӣ ва поймол кардани ҳуқуқи дигаронро сафед карда наметавонад.
Ҳамзамон, фароҳам овардани шароити мусоид барои таҳсил, касбомӯзӣ, шуғл ва иштироки ҷавонон дар ҳаёти ҷамъиятӣ метавонад таъсири омилҳои хатарнокро коҳиш диҳад.
Ва дар умум, худи ҷавонон дар пешгирии ифротгароӣ нақши ҳалкунанда доранд. Онҳо бояд барои баланд бардоштани сатҳи дониш, васеъ намудани ҷаҳонбинӣ ва инкишоф додани қобилияти тафаккури мустақилона кӯшиш намоянд. Китобхонӣ, омӯзиши илмҳои муосир, аз худ кардани забонҳои хориҷӣ ва шиносоӣ бо таъриху фарҳанги миллӣ ба ташаккули шахсияти солимфикр мусоидат мекунад.
Ҷавонон бояд аз ҳар гуна маълумоти шубҳанок ва даъватҳои дорои хусусияти нафратангез эҳтиёт кунанд. Пеш аз бовар кардан ба хабар ё паёме зарур аст, ки дурустии он аз рӯйи манбаъҳои боэътимод санҷида шавад. Агар дар интернет шахсе ба зӯроварӣ, нафрат ё фаъолияти ғайриқонунӣ даъват намояд, чунин маводро набояд беандеша паҳн кард. Дар ҳолатҳои зарурӣ метавон дар бораи он ба калонсолони боэътимод ё мақомоти дахлдор хабар дод.
Ҳамчунин, ҷавонон бояд нисбат ба намояндагони миллатҳо, фарҳангҳо ва эътиқодҳои гуногун эҳтиром дошта бошанд. Таҳаммулпазирӣ маънои онро дорад, ки мо фарқиятҳои байни одамонро эътироф намуда, ҳуқуқи онҳоро эҳтиром мекунем ва ихтилофҳоро бо роҳи гуфтугӯ ва ҳамдигарфаҳмӣ ҳал менамоем.
Ҷавонони ватандӯст бояд неру ва қобилияти худро барои корҳои созанда равона созанд. Иштирок дар корҳои ҷамъиятӣ, ҳифзи муҳити зист, ёрӣ ба ниёзмандон, омӯзиши касбу ҳунар ва саҳм гузоштан дар пешрафти кишвар аз ҷумлаи амалҳое мебошанд, ки ҷомеаро қавӣ мегардонанд. Вақте ки ҷавонон барои ояндаи худ мақсади равшан доранд ва дар ҳаёти ҷомеа фаъолона иштирок мекунанд, онҳо ба таъсири ақидаҳои харобиовар камтар гирифтор мешаванд.
Дар умум метавон чунин хулоса намуд, ки ифротгароӣ яке аз хатарҳои ҷиддии замони муосир буда, метавонад ба ҳаёти ҷавонон, амнияти ҷомеа ва ояндаи давлат зарари калон бирасонад. Ин зуҳуроти номатлуб бо роҳи фиреб, таблиғоти бардурӯғ, таҳаммулнопазирӣ ва истифодаи эҳсосоти инсонӣ паҳн мегардад. Аз ин лиҳоз, пешгирии он вазифаи муштараки оила, муассисаҳои таълимӣ, ҷомеа ва худи ҷавонон мебошад.
Ҳар як ҷавон бояд дарк намояд, ки ояндаи дурахшон танҳо дар фазои сулҳу оромӣ, дӯстӣ, донишомӯзӣ ва меҳнати ҳалол бунёд мегардад. Ҷавонон бояд аз имкониятҳои мавҷуда барои таҳсил, касбомӯзӣ ва худтакмилдиҳӣ истифода бурда, аз ҳар гуна ақида ва амали зараровар дур бошанд.
Мо бояд ҳамеша сулҳу ваҳдат, дӯстиву бародарӣ ва эҳтироми байни одамонро қадр намоем.
Ҳама гуна амалҳои номатлуб зиён бар насли ҷавон ва ояндаи ҷомеа мебошад.
Ориёпушт Зардуштмеҳр
мутахассиси шуъбаи иттилооти Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон