Мусаллам аст, ки бо пешрафти илму техника ва фароҳам гардидани шароит, муҳити ҷамъиятӣ тағйир меёбад ва дар ин замон яке аз вазифаҳои муҳими ҳар як давлат таъмини адолати иҷтимоӣ, ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва фароҳам овардани шароит барои ислоҳу тарбияи шаҳрвандон мебошад. Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун давлати ҳуқуқбунёд ва демократӣ дар роҳи таҳкими арзишҳои инсонгароӣ зери сарварии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ -Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон пайваста тадбирҳои гуногун меандешад. Яке аз чунин тадбирҳо қабули қонунҳои авф мебошад, ки ба шахсони маҳкумшуда имкони бозгашт ба ҳаёти муқаррарӣ ва ҷомеаро фароҳам месозад.
Дар ин раванд албатта нақши Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бисёр ҳам назаррас мебошад. Сиёсати пешгирифтаи Роҳбари муаззами давлат ба таҳкими сулҳу субот, эҳтироми арзишҳои инсонӣ ва рушди маънавии ҷомеа равона гардидааст. Аз ҳамин ҷиҳат, қонунҳои авф ва ташаббусҳои инсонпарваронаи роҳбарияти давлат ҳамчун унсури муҳими «формулаи инсонсозӣ» арзёбӣ мегарданд.
Дар мавриди моҳият бояд гуфт, ки Авф яке аз институтҳои муҳими ҳуқуқӣ буда, аз ҷониби давлат нисбат ба гурӯҳи муайяни шахсони маҳкумшуда татбиқ карда мешавад. Ҳадафи асосии он на танҳо сабук гардонидани ҷазо, балки фароҳам овардани имконият барои ислоҳ ва бозгашти шахс ба ҳаёти солими ҷамъиятӣ мебошад.
Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон қонунҳои авф маъмулан ба муносибати ҷашнҳои миллӣ, санаҳои таърихӣ ва рӯйдодҳои муҳими давлатӣ қабул мегарданд. Татбиқи чунин қонунҳо нишон медиҳад, ки давлат ба принсипҳои инсондӯстӣ ва адолати иҷтимоӣ арҷ мегузорад.
Инро бояд таъкид сохт, ки муҳимияти Қонуни авф дар чанд самт зоҳир мегардад:
таҳкими арзишҳои инсонпарварӣ;
мусоидат ба мутобиқшавии иҷтимоии маҳкумшудагон;
коҳиш додани шумораи маҳбусон;
таҳкими муносибатҳои оилавӣ;
баланд бардоштани эътимоди шаҳрвандон ба давлат ва ҳуқуқ.
Авф ба шахс имконият медиҳад, ки хатогиҳои гузаштаашро ислоҳ намуда, ҳамчун узви фаъоли ҷомеа фаъолият намояд. Ин раванд ба паст гардидани сатҳи ҷинояткорӣ ва беҳтар шудани вазъи иҷтимоӣ низ мусоидат менамояд.
Сиёсати давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон зери роҳбарии Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар солҳои соҳибистиқлолӣ бар пояи арзишҳои инсонгароӣ ва ваҳдати миллӣ ташаккул ёфтааст. Пас аз анҷоми ҷанги таҳмилии шаҳрвандӣ ҷомеаи мо ба сулҳу субот ва ҳамдигарфаҳмии комил расид.
Инсонгароӣ дар сиёсати Ҷаноби Олӣ муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон на танҳо дар қабули қонунҳои авф, балки дар рушди соҳаҳои маориф, тандурустӣ, фарҳанг ва ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ низ инъикос меёбад. Мақсади асосӣ тарбия намудани шахсияти солим, ватандӯст ва масъулиятшинос мебошад.
Татбиқи қонунҳои авф дар кишвар нишон медиҳад, ки давлат ба ҳар як инсон ҳамчун арзиши олӣ муносибат мекунад ва ба ислоҳшавии ӯ боварӣ дорад. Ин равиш ба меъёрҳои байналмилалии ҳуқуқи инсон низ мутобиқ мебошад.
Мафҳуми «формулаи инсонсози»-и Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон маҷмӯи арзишҳо ва принсипҳое мебошад, ки барои ташаккули шахсияти комил ва ҷомеаи пешрафта мусоидат менамояд. Дар сиёсати давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ин раванд бо ташаббусҳои гуногун амалӣ мегардад.
Формулаи инсонсозии Пешвои миллат аз чанд унсури муҳим иборат аст:
1. Маориф ва донишандӯзӣ
Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон пайваста таъкид мекунанд, ки ояндаи кишвар аз сатҳи дониш ва маърифати ҷавонон вобаста аст. Бунёди муассисаҳои нави таълимӣ, рушди технологияҳои муосир ва дастгирии илм ба ташаккули неруи зеҳнии ҷомеа мусоидат менамояд.
2. Тарбияи ватандӯстӣ
Яке аз самтҳои муҳими инсонсозӣ тарбияи баланду ҳисси ватандӯстӣ ва эҳтиром ба арзишҳои миллӣ мебошад. Ҷавонон бояд таърихи миллат, фарҳанг ва анъанаҳои худро омӯзанд ва барои рушди Ватан саҳм гузоранд.
3. Ахлоқ ва маънавиёт
Ҷомеаи солим бе ахлоқи ҳамида ва маърифати баланд пешрафт карда наметавонад. Аз ин рӯ, баланд бардоштани фарҳанги ҳуқуқӣ, эҳтиром ба қонун ва масъулияти шаҳрвандӣ ҷойгоҳи махсус дорад.
4. Инсонпарварӣ ва бахшиш
Қонунҳои авф яке аз намунаҳои амалии инсонпарварӣ мебошанд. Онҳо нишон медиҳанд, ки ҷомеа бояд ба инсон имкони ислоҳ ва бозсозии ҳаётро фароҳам оварад. Маҳз ҳамин рӯҳияи бахшиш ва ғамхорӣ ҷузъи муҳими формулаи инсонсозӣ ба ҳисоб меравад.
Бояд қайд кард, ки авф танҳо як санади ҳуқуқӣ нест, балки воситаи муҳими тарбиявӣ ва иҷтимоӣ низ мебошад. Шахсе, ки аз имтиёзи авф истифода мебарад, дар назди ҷомеа ва давлат масъулияти бештар эҳсос мекунад.
Ин раванд ба чанд натиҷаи мусбат оварда мерасонад:
эҳёи умед ба ояндаи беҳтар;
таҳкими масъулияти шаҳрвандӣ;
барқарор шудани робитаҳои оилавӣ;
мутобиқшавии иҷтимоӣ;
пешгирии такрори ҷиноят.
Аз ин лиҳоз, қонунҳои авф ҳамчун яке аз механизмҳои муҳими тарбияи инсон ва таҳкими арзишҳои иҷтимоӣ хизмат мекунад.
Бояд иттилоъ дод, ки Қонуни авф дар Ҷумҳурии Тоҷикистон намунаи равшани сиёсати инсонпарварона ва адолатҷӯёнаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ -Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон мебошад. Он на танҳо ба сабук гардидани ҷазои шахсони маҳкумшуда мусоидат мекунад, балки барои ислоҳи онҳо ва бозгашт ба ҷомеа шароити хуб фароҳам меорад.
Дар ин замина, ташаббусҳои инсонгароёнаи Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар самти таҳкими сулҳу ваҳдат, сиҳатии омма, рушди маориф ва тарбияи маънавии ҷомеа аҳамияти калон дорад. Формулаи инсонсозии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, ки бар дониш, ватандӯстӣ, ахлоқи ҳамида ва инсонпарварӣ асос ёфтааст, ба ташаккули ҷомеаи пешрафта ва давлати устувор мусоидат менамояд.
Ба ҳамин тариқ Қонуни авф ва сиёсати инсонсозӣ ду унсури ба ҳам пайваста мебошанд, ки ҳадафи онҳо тарбияи инсони комил, таҳкими ваҳдати миллӣ ва рушди устувори Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад.
Ин иқдоми навбатии Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бори дигар моро водор месозад, ки дар рушди ҷомеаи солим ва тарбияи насли ҷавон саҳми арзанда гузорем ва ҷавононро аз гумроҳиву роҳи нодуруст боз гардонему масъулиятшиносу меҳандӯст тарбия созем.
Давлатзода Давлат
ректори Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон