Ҳоло инсоният ба дастовардҳои бузурги илму техника, иқтисод, маориф ва фарҳанг ноил гардидааст. Имрӯз, имконияти муошират ва табодули иттилоот нисбат ба ҳар давраи дигар хеле васеъ мебошад. Бо вуҷуди ин, дар баробари пешрафтҳо як қатор мушкилоти иҷтимоӣ ва амниятӣ низ ба миён омадааст. Ифротгароӣ яке аз чунин падидаҳои номатлуб мебошад, ки метавонад ба суботи ҷомеа, амнияти миллат ва ҳаёти осоиштаи мардум таъсири манфӣ расонад.
Ифротгароӣ пеш аз ҳама зуҳуротест, ки дар он андешаҳо ва мавқеъҳои тунду радикалӣ ҷойгоҳи асосӣ пайдо мекунанд. Дар баъзе ҳолатҳо ифротгароӣ метавонад ба таҳаммулнопазирӣ нисбат ба дигарон, барангехтани кинаву адоват, хушунат ва вайрон намудани оромии ҷомеа оварда расонад. Аз ин рӯ, пешгирӣ ва мубориза бар зидди чунин падидаҳои номатлуб танҳо вазифаи як ниҳод ё як гурӯҳи алоҳида нест. Ин масъала муносибати масъулона ва ҳамкории тамоми ҷомеаро талаб мекунад.
Қайд сохтан лозим аст, ки ҷомеаи солим бар пояи ҳамдигарфаҳмӣ, эҳтироми ҳуқуқи инсон, таҳаммулпазирӣ ва риояи қонун бунёд меёбад. Вақте ки шахс ё гурӯҳ андешаи худро ягона ҳақиқат шуморида, ақидаҳои дигаронро рад мекунад ва барои расидан ба мақсади худ аз роҳҳои ғайриқонунӣ истифода мебарад, хатари ифротгароӣ бештар мегардад.
Яке аз омилҳои паҳншавии андешаҳои ифротӣ норасоии дониш ва маърифати ҳуқуқиву сиёсӣ мебошад. Шахсе, ки иттилоотро таҳлил карда наметавонад, метавонад ба маълумоти бардурӯғ, таблиғоти зараровар ва даъватҳои ифротӣ бовар кунад. Махсусан ҷавонон, ки фаъолона аз шабакаҳои иҷтимоӣ ва интернет истифода мебаранд, бояд дар интихоби манбаъҳои иттилоотӣ эҳтиёткор бошанд.
Омили дигар мушкилоти иҷтимоӣ, бекорӣ, эҳсоси танҳоӣ, ноумедӣ ва таъсири муҳити носолим мебошад. Албатта, мавҷуд будани чунин мушкилот маънои онро надорад, ки инсон ҳатман ба ифротгароӣ рӯ меорад, аммо онҳо метавонанд осебпазирии баъзе шахсонро зиёд кунанд. Аз ин лиҳоз, пешгирии ифротгароӣ бояд на танҳо ба мубориза бо оқибатҳо, балки ба бартараф намудани омилҳои иҷтимоии осебпазирӣ низ равона карда шавад.
Зикр бояд сохт, ки оила нахустин муҳити тарбия ва ташаккули шахсияти инсон мебошад. Маҳз дар оила кӯдак эҳтироми падару модар, дӯст доштани Ватан, муносибати дуруст бо дигарон, масъулиятшиносӣ ва одоби муоширатро меомӯзад.
Волидон бояд ба фарзандони худ на танҳо таълим диҳанд, балки бо онҳо суҳбат кунанд, мушкилот ва андешаҳои онҳоро бишнаванд. Муносибати самимӣ дар оила метавонад ба фарзанд имконият диҳад, ки саволҳои худро озодона баён созад ва дар ҳолатҳои душвор аз калонсолон маслиҳат гирад.
Назорати оқилонаи фаъолияти кӯдакон дар интернет низ аҳамияти муҳим дорад. Волидон бояд ба фарзандон фаҳмонанд, ки ҳар маълумоти дар интернет нашршуда ҳақиқат нест. Онҳо бояд ба кӯдакон тарзи санҷиши маълумот, шинохтани хабарҳои бардурӯғ ва муносибати эҳтиёткорона ба саҳифаҳо ва гурӯҳҳои номаълумро омӯзонанд.
Муассисаҳои таълимӣ аз ҷумла донишгоҳу донишкадаҳо дар баланд бардоштани маърифати ҷавонон ва пешгирии таъсири андешаҳои ифротӣ нақши муҳим доранд. Муассисаи таълимӣ бояд на танҳо ба хонандагон донишҳои фаннӣ диҳад, балки онҳоро ба шаҳрвандони фаъол, масъулиятшинос ва дорои ҷаҳонбинии васеъ тарбия намояд.
Дар раванди таълим зарур аст, ки ба масъалаҳои ҳуқуқ, ватандӯстӣ, таҳаммулпазирӣ, фарҳанги муошират ва истифодаи дурусти технологияҳои иттилоотӣ таваҷҷуҳ зоҳир карда шавад. Гузаронидани суҳбатҳо, мизҳои мудаввар, вохӯриҳо ва чорабиниҳои маърифатӣ метавонад дар баланд гардидани сатҳи огоҳии ҷавонон мусоидат намояд.
Омӯзгорон низ бояд ба тағйироти ҷиддӣ дар рафтор ва муносибати хонандагон бодиққат бошанд. Агар ҷавон худро аз ҷомеа ҷудо ҳис кунад ё ба таъсири муҳити носолим дучор гардад, муносибати дуруст, машварат ва дастгирии саривақтӣ метавонад аҳамияти калон дошта бошад. Муҳим аст, ки чунин кор бо эҳтироми ҳуқуқ ва шаъну шарафи шахс анҷом дода шавад.
Ҷавонон нерӯи асосии пешрафти ҷомеа мебошанд. Ояндаи ҳар давлат аз сатҳи дониш, ҷаҳонбинӣ ва масъулияти насли ҷавон вобаста аст. Аз ин рӯ, ҷавонон бояд дар масъалаҳои марбут ба ифротгароӣ мавқеи огоҳона дошта бошанд.
Имрӯз интернет барои гирифтани дониш ва муошират имкониятҳои зиёде фароҳам овардааст. Аммо дар баробари маълумоти муфид, дар фазои маҷозӣ маводи бардурӯғ ва таблиғоти зараровар низ ҷой дошта метавонад. Ҷавон бояд пеш аз қабул кардани ҳар маълумот онро таҳлил кунад, манбаи онро санҷад ва аз паҳн намудани маълумоти шубҳанок худдорӣ намояд.
Ҳамчунин, ҷавонон бояд дарк кунанд, ки ихтилофи назар як қисми табиии ҳаёти ҷомеа мебошад. На ҳама одамон бояд якхела фикр кунанд. Муҳим он аст, ки ихтилофи ақидаҳо бо роҳи гуфтугӯ, эҳтиром ва қонун ҳал карда шавад, на бо ТАҲДИД, ТАҲҚИР ё ХУШУНАТ!
Мубориза бар зидди ифротгароӣ танҳо бо фаъолияти мақомоти давлатӣ натиҷаи пурра намедиҳад. Барои пешгирии ин падидаи номатлуб ҳамкории давлат ва ҷомеаи шаҳрвандӣ, муассисаҳои таълимӣ, оила, воситаҳои ахбори омма, ташкилотҳои ҷамъиятӣ ва худи шаҳрвандон зарур аст.
Мақомоти давлатӣ вазифадоранд, ки амнияти ҷомеаро таъмин намуда, қонунро риоя кунанд ва барои пешгирии ҷиноятҳои вобаста ба ифротгароӣ чораҳои зарурӣ андешанд. Аммо ҷомеа низ бояд дар ин раванд саҳм гузорад. Шаҳрвандон метавонанд бо риояи қонун, паҳн накардани маълумоти иғвоангез ва баланд бардоштани маърифати худ ба нигоҳ доштани муҳити солим мусоидат намоянд.
Воситаҳои ахбори омма низ масъулияти калон доранд. Онҳо бояд маълумоти дақиқ ва санҷидашударо пешниҳод намуда, аз паҳн кардани маводи дорои хусусияти иғвоангез худдорӣ кунанд. Маводи маърифатӣ дар бораи таҳаммулпазирӣ, фарҳанги ҳуқуқӣ ва истифодаи бехатари интернет метавонад барои пешгирии таъсири ғояҳои ифротӣ мусоидат кунад.
Ҳамкории ҷомеа инчунин маънои онро дорад, ки одамон нисбат ба мушкилоти якдигар бетараф набошанд. Агар дар муҳити иҷтимоӣ мушкилие ба вуҷуд ояд, онро бояд бо роҳи қонунӣ ва бо ҷалби мутахассисони дахлдор ҳал кард. Пешгирӣ ҳамеша аз мубориза бо оқибатҳои вазнин самараноктар мебошад.
Яке аз роҳҳои муҳими пешгирии ифротгароӣ баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии аҳолӣ мебошад. Ҳар шаҳрванд бояд ҳуқуқу уҳдадориҳои худро донад ва дарк кунад, ки озодии шахсӣ дар доираи қонун амалӣ мешавад. Ҳуқуқ ба озодии андеша ва баёни ақида набояд ҳамчун иҷозаи барангехтани кинаву адоват ё содир намудани амалҳои ғайриқонунӣ фаҳмида шавад.
Таҳаммулпазирӣ низ арзиши муҳими ҷомеаи солим аст. Эҳтиром ба шахсони дорои андешаҳо, фарҳангҳо ва мавқеъҳои гуногун метавонад барои пешгирии низоъҳои иҷтимоӣ мусоидат кунад. Муоширати созанда ба инсон имконият медиҳад, ки андешаи худро баён кунад ва ҳамзамон нуқтаи назари дигаронро низ бишнавад.
Ҷомеае, ки дар он мардум ба якдигар эҳтиром доранд ва масъалаҳоро бо роҳи муколама ҳал мекунанд, барои паҳншавии андешаҳои ифротӣ муҳити мусоид фароҳам намеоварад.
Дар умум, барои пешгирии ифротгароӣ пеш аз ҳама бояд сатҳи маърифати аҳолӣ баланд бардошта шавад, ҷавонон бо дониш ва ҷаҳонбинии солим тарбия ёбанд, фарҳанги ҳуқуқӣ ва таҳаммулпазирӣ рушд кунад ва истифодаи масъулонаи интернет омӯзонида шавад.
Ҳар як инсон бояд дарк намояд, ки сулҳу субот ва ваҳдати ҷомеа арзиши бузург доранд. Бо ҳамдигарфаҳмӣ, эҳтиром, дониш, масъулиятшиносӣ ва ҳамкории созанда метавон муҳити солиму амнро барои зиндагии имрӯзу фардои ҷомеа фароҳам овард.
О. Зардуштмеҳр
мутахассиси шуъбаи иттилооти Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон