Дар ҷомеаи муосир яке аз масъалаҳои муҳими иҷтимоӣ, фарҳангӣ ва маърифатӣ пешгирии хурофотпарастӣ ва баланд бардоштани сатҳи дониш, ҷаҳонбинӣ ва тафаккури илмии аҳолӣ ба ҳисоб меравад. Хурофотпарастӣ падидаест, ки дар натиҷаи камбуди дониш, ҷаҳонбинии маҳдуд, тафаккури ғайриилмӣ ва боварҳои беасос ба вуҷуд омада, метавонад ба ҳаёти шахсӣ, оилавӣ ва ҷамъиятии инсон таъсири манфӣ расонад.
Имрӯз, ки ҷомеаи ҷаҳонӣ бо суръати баланд рушд мекунад, илму техника, технологияҳои иттилоотӣ ва воситаҳои муосири иртиботӣ имкониятҳои васеъро барои ба даст овардани дониш фароҳам овардаанд. Дар чунин шароит ҳар як инсон бояд кӯшиш намояд, ки ҷаҳонбинии худро васеъ гардонад, воқеаҳои атрофро аз нигоҳи ақл, мантиқ ва дониш таҳлил кунад ва ба ҳар гуна маълумоти беасос бовар накунад.
Хурофотпарастӣ маҷмӯи ақидаҳо, тасаввурот ва боварҳое мебошад, ки асоси илмӣ ва мантиқӣ надоранд. Чунин боварҳо аксар вақт аз надонистани сабабҳои воқеии ҳодисаҳо, тарс, таассуб ва таъсири муҳити иҷтимоӣ сарчашма мегиранд.
Зуҳуроти хурофотпарастиро дар шаклҳои гуногун мушоҳида кардан мумкин аст. Масалан, бовар кардан ба пешгӯиҳои беасос, фолбинӣ, ҷодугарӣ, сеҳру тилисм, тарс аз рақамҳо ва рӯзҳои муайян, инчунин муроҷиат ба шахсоне, ки худро соҳиби қувваҳои ғайриодӣ муаррифӣ мекунанд, аз ҷумлаи чунин зуҳурот мебошанд.
Мутаассифона, баъзе одамон дар ҳолатҳои душвори зиндагӣ ба ҷойи истифода аз дониш, таҷриба ва машварати мутахассисон ба шахсони қаллобу фиребгар муроҷиат мекунанд. Дар натиҷа, на танҳо маблағ ва вақти худро аз даст медиҳанд, балки баъзан саломатӣ, оромии равонӣ ва муносибатҳои оилавии худро низ зери хатар мегузоранд.
Хурофотпарастӣ метавонад ба пешрафти ҷомеа монеа эҷод намояд. Пеш аз ҳама, он тафаккури мустақилонаи инсонро маҳдуд карда, ӯро аз қабули қарорҳои дуруст бозмедорад. Шахсе, ки ба боварҳои беасос такя мекунад, на ҳамеша метавонад сабабу натиҷаи воқеаҳои зиндагиро дуруст дарк намояд.
Оқибати дигари хурофотпарастӣ зарари иқтисодӣ мебошад. Баъзе афрод аз нодонӣ ва мушкилоти мардум истифода бурда, бо роҳи фолбинӣ, ваъдаҳои бардурӯғ ва расму ойинҳои сохта маблағ ба даст меоранд. Ин гуна амалҳо метавонанд боиси фиреб хӯрдани шаҳрвандон ва заиф гардидани вазъи иқтисодии оилаҳо шаванд.
Ҳамчунин, хурофотпарастӣ ба тарбияи насли наврас таъсири манфӣ мерасонад. Агар кӯдакон ва ҷавонон дар муҳити боварҳои беасос ба воя расанд, эҳтимол дорад, ки онҳо ба ҷойи омӯзишу таҳқиқ ба андешаҳои ғайриилмӣ такя кунанд. Аз ин рӯ, тарбияи ҷавонон дар рӯҳияи донишандӯзӣ, тафаккури интиқодӣ ва ҷаҳонбинии илмӣ аҳаммияти махсус дорад.
Пешгирии хурофотпарастӣ танҳо вазифаи як ниҳод ё гурӯҳи алоҳида нест. Ин масъала иштироки фаъолонаи тамоми қишрҳои ҷомеа, аз ҷумла оила, муассисаҳои таълимӣ, ҷомеаи шаҳрвандӣ, воситаҳои ахбори омма ва аҳли зиёро талаб мекунад.
Нахуст, оила ҳамчун муҳити асосии тарбия бояд дар ташаккули ҷаҳонбинии дурусти фарзандон нақши муҳим дошта бошад. Волидон бояд ба фарзандони худ донишомӯзӣ, китобхонӣ, эҳтироми илму маърифат ва муносибати оқилона ба воқеаҳои зиндагиро омӯзонанд. Муҳим аст, ки дар оила фазои саволу ҷавоб, андешаронӣ ва мубодилаи афкор вуҷуд дошта бошад.
Дуюм, муассисаҳои таълимӣ бояд дар баланд бардоштани маърифати илмӣ ва ҳуқуқии хонандагону донишҷӯён саҳми назаррас гузоранд. Омӯзгорон на танҳо донишҳои назариявиро таълим диҳанд, балки дар шогирдон қобилияти таҳлил, муқоиса ва санҷиши маълумотро низ инкишоф диҳанд.
Сеюм, воситаҳои ахбори омма ва шабакаҳои иҷтимоӣ бояд дар тарғиби донишҳои илмӣ, арзишҳои миллӣ, фарҳанги маърифатӣ ва тарзи ҳаёти солим фаъол бошанд. Имрӯз, дар шароите ки маълумоти гуногун дар фазои интернет паҳн мегардад, ҳар як истифодабаранда бояд манбаи маълумотро санҷида, аз паҳн кардани хабарҳои бардурӯғ худдорӣ намояд.
Чорум, ҷавонон бояд дар пешгирии хурофотпарастӣ нақши фаъол дошта бошанд. Ҷавонони босавод, соҳибмаърифат ва дорои ҷаҳонбинии васеъ метавонанд дар муҳити худ намунаи ибрат бошанд. Иштирок дар маҳфилҳои илмӣ, китобхонӣ, чорабиниҳои фарҳангӣ ва маърифатӣ барои ташаккули тафаккури солим мусоидат мекунад.
Илму дониш яке аз воситаҳои муҳимтарини пешгирии хурофотпарастӣ мебошад. Таърих собит кардааст, ки маҳз рушди илму техника ва паҳн гардидани донишҳои нав ба инсоният имконият додааст, ки бисёр ҳодисаҳои табиат ва ҷомеаро дуруст шарҳ диҳад.
Ҳар қадар сатҳи маърифати аҳолӣ баланд бошад, ҳамон қадар эҳтимоли таъсирпазирӣ аз боварҳои беасос кам мегардад. Аз ин рӯ, китобхонӣ, омӯзиши илмҳои табиатшиносӣ, технологияҳои муосир, таърих ва фарҳанг бояд ба як ҷузъи муҳими зиндагии ҳаррӯзаи шаҳрвандон табдил ёбад.
Дар ин раванд бояд фаромӯш накунем, ки эҳтиром ба эътиқод ва арзишҳои маънавии инсонҳо бо мубориза бар зидди фиребгарӣ ва хурофотпарастӣ мухолифат надорад. Муҳим он аст, ки ҳар як шахс ба дониш, ақлу хирад ва масъулияти иҷтимоӣ такя намуда, ба ҳуқуқу озодии дигарон эҳтиром гузорад.
Пешгирии хурофотпарастӣ амали дастаҷамъист ва танҳо дар сурати ҳамкории оила, мактаб, муассисаҳои олӣ, ҷомеаи шаҳрвандӣ ва тамоми аҳли ҷомеа метавонад натиҷаи дилхоҳ диҳад. Барои расидан ба ин ҳадаф баланд бардоштани сатҳи маърифат, рушди тафаккури илмӣ, тарбияи насли наврас дар рӯҳияи донишандӯзӣ ва пешгирии фиребу қаллобӣ зарур мебошад.
Мо бояд дарк намоем, ки ҷомеаи пешрафта ҷомеаест, ки дар он ақлу хирад, дониш, маърифат ва тафаккури созанда арзиши баланд доранд. Ҳар як шаҳрванд бояд дар пешгирии боварҳои беасос саҳми худро гузошта, барои ташаккули муҳити солими маънавӣ ва иҷтимоӣ кӯшиш намояд.
Биёед, бо муттаҳидӣ, донишандӯзӣ, маърифатпарварӣ ва тафаккури солим бар зидди хурофотпарастӣ мубориза барем, зеро ояндаи дурахшони ҷомеа аз сатҳи дониш ва маърифати ҳар як фарди он вобаста аст.
Шарипов ХУРШЕД
муовини декани факултети корҳои кӯҳии Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон