Дар ҷомеаи муосир, ки илму дониш ва технология босуръат рушд мекунад, ҳанӯз ҳам баъзе одамон ба хурофот ва боварҳои беасос пайравӣ мекунанд. Хурофотпарастӣ яке аз падидаҳои номатлуби иҷтимоӣ мебошад, ки метавонад ба тафаккури инсон таъсири манфӣ расонида, ӯро аз роҳи ҳақиқат ва пешрафт дур созад. Инсон бояд дар асоси дониш, ақл ва далелҳо зиндагӣ кунад, на дар асоси тахминҳо ва эътиқодҳои беасос. Аз ин рӯ, мубориза бар зидди хурофотпарастӣ яке аз вазифаҳои муҳими ҷомеа ба ҳисоб меравад.
Хурофотпарастӣ ба маънои бовар кардан ба ақидаҳо, расму оинҳо ва тасаввуроте мебошад, ки асоси илмӣ ва мантиқӣ надоранд. Чунин боварҳо аксар вақт аз ҷаҳолат, надонистани ҳақиқат ва ё таъсири муҳити иҷтимоӣ ба вуҷуд меоянд. Масалан, баъзе одамон бовар доранд, ки дидани баъзе ашё ё рӯй додани ҳодисаҳои муайян метавонад бахт ё бадбахтӣ оварад. Ҳол он ки ин гуна ақидаҳо бо ягон далели воқеӣ тасдиқ намешаванд.
Хурофот дар шаклҳои гуногун зоҳир мегардад. Баъзеҳо ба фолбинӣ, ҷодугарӣ ва пешгӯиҳои бардурӯғ бовар мекунанд. Гурӯҳи дигар бошад, ба расму русумҳое пайравӣ мекунанд, ки ба рушди маънавӣ ва иҷтимоии инсон фоида намеоранд. Ҳамаи ин метавонад инсонро аз воқеият дур созад.
Яке аз сабабҳои асосии паҳншавии хурофотпарастӣ сатҳи пасти маърифат ва дониш мебошад. Вақте инсон аз моҳияти ҳодисаҳо огоҳ нест, кӯшиш мекунад онҳоро бо роҳи тахмин ва боварҳои беасос шарҳ диҳад. Ҷаҳолат ва бесаводӣ заминаи мусоид барои паҳн шудани хурофот мебошанд.
Сабаби дигар таъсири муҳити иҷтимоӣ ва оила мебошад. Агар шахс аз кӯдакӣ дар муҳите ба воя расад, ки дар он боварҳои хурофотӣ маъмуланд, эҳтимоли зиёд дорад, ки худ низ онҳоро қабул намояд. Баъзан одамон танҳо аз рӯи тақлид ба дигарон ба чунин ақидаҳо бовар мекунанд.
Инчунин тарс ва ноумедӣ низ метавонад инсонро ба сӯи хурофот барад. Вақте шахс дар зиндагӣ ба мушкилот рӯ ба рӯ мешавад, баъзан роҳи ҳалли онҳоро на аз дониш ва тадбир, балки аз фолбин ҷустуҷӯ мекунад. Ин ҳолат метавонад боиси фиреб хӯрдани ӯ гардад.
Хурофотпарастӣ пеш аз ҳама ба ҷаҳонбинӣ ва тафаккури инсон таъсири манфӣ мерасонад. Шахсе, ки ба хурофот бовар дорад, воқеиятро дуруст дарк карда наметавонад ва аксар вақт қарорҳои нодуруст қабул мекунад. Ӯ ба ҷойи такя ба дониш ва таҷриба, ба пешгӯиҳо ва ақидаҳои беасос эътимод мекунад.
Оқибати дигари хурофотпарастӣ боздоштани рушди илмӣ ва фарҳангии ҷомеа мебошад. Ҷомеае, ки дар он хурофот зиёд аст, камтар ба илму дониш таваҷҷуҳ мекунад. Дар чунин муҳит пешрафт суст шуда, имкониятҳои рушди иҷтимоӣ маҳдуд мегарданд.
Ғайр аз ин, хурофот метавонад сабаби талафоти иқтисодӣ низ шавад. Баъзе одамон маблағҳои зиёдеро барои фолбинӣ, ҷодугарӣ ва дигар амалҳои беасос сарф мекунанд. Ин на танҳо ба вазъи молиявии онҳо зарар мерасонад, балки метавонад боиси мушкилоти равонӣ ва иҷтимоӣ низ гардад.
Барои мубориза бар хурофотпарастӣ пеш аз ҳама бояд сатҳи маърифат ва дониш баланд бардошта шавад. Мактаб, донишгоҳ ва дигар муассисаҳои таълимӣ бояд ҷавононро дар рӯҳияи тафаккури илмӣ ва интиқодӣ тарбия намоянд. Омӯзиши илмҳои табиатшиносӣ ва ҷамъиятшиносӣ ба инсон кӯмак мекунад, ки воқеиятро дуруст дарк намояд.
Нақши воситаҳои ахбори омма низ дар ин самт хеле муҳим аст. Барномаҳо ва мақолаҳои маърифатӣ метавонанд мардумро аз зарари хурофот огоҳ созанд ва онҳоро ба омӯзиши донишҳои муосир ҳидоят намоянд.
Оила низ дар тарбияи фарзандон масъулияти калон дорад. Волидон бояд фарзандонро ба китобхонӣ, омӯзиш ва таҳлили мантиқии ҳодисаҳо ташвиқ кунанд. Дар натиҷа насли наврас соҳиби ҷаҳонбинии солим ва илмӣ мегардад.
Қайд намудан лозим аст, ки хурофотпарастӣ яке аз монеаҳои асосии пешрафти инсон ва ҷомеа мебошад. Он инсонро аз роҳи дониш, ҳақиқат ва тараққиёт дур намуда, ба гумроҳӣ мебарад. Барои аз байн бурдани ин падида зарур аст, ки маърифати мардум баланд бардошта шуда, тафаккури илмӣ ва интиқодӣ дар ҷомеа густариш ёбад. Танҳо бо роҳи донишомӯзӣ, худшиносӣ ва эҳтиром ба илм метавон аз хурофот дурӣ ҷуста, ҷомеаи пешрафта ва солим бунёд намуд.
Бақоев Беҳзод
омӯзгори Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон