Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки ҳамасола 16-уми ноябр таҷлил мегардад, танҳо як санаи тақвимӣ нест. Ин рӯз барои андешаронӣ дар бораи роҳи тайкардаи давлатдории навини тоҷикон, сабақҳои таърих, арзиши сулҳу ваҳдат ва масъулияти ҳар шаҳрванд дар назди ояндаи кишвар фурсати муҳим мебошад. Маҳз дар чунин рӯзҳо мо имкон меёбем, ки дастовардҳоро бо назари таҳлилӣ арзёбӣ намуда, ҳамзамон вазифаҳои ҳанӯз иҷронашударо дарк намоем. Ифтихори миллӣ он гоҳ маънии амиқ пайдо мекунад, ки ба дониш, меҳнат ва садоқат ба Ватан табдил ёбад.
Таърихи ин сана бо Иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки 16 ноябри соли 1992 дар Қасри Арбоб оғоз ёфт, пайванди мустақим дорад. Дар он марҳилаи ниҳоят ҳассос, вақте ки муноқишаҳои дохилӣ ҳаёти ҷомеаро фаро гирифта буданд, масъалаи барқарор намудани фаъолияти ниҳодҳои давлатӣ ва ҷустуҷӯи роҳи сулҳ аҳаммияти сарнавиштсоз касб намуд. Дар ҷараёни иҷлосия, 19 ноябри соли 1992 сиёсатмадори ҷавон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон Раиси Шӯрои Олӣ интихоб гардиданд. Муқаррар шудани 16 ноябр ҳамчун Рӯзи Президент аз соли 2016 ин рӯйдоди таърихиро дар хотираи ҷамъиятӣ боз ҳам равшантар намуд.
Сулҳ бузургтарин зарурати он солҳо буд. Ҷанги таҳмилии шаҳрвандӣ ба ҷони инсонҳо, иқтисоди кишвар, маориф ва робитаҳои иҷтимоӣ осеби гарон расонид. Бо гузашти музокироти тӯлонӣ ва талошҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ -Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон 27-уми июни соли 1997 Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ ба имзо расид. Дар ин раванд нақши Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳамчун роҳбари давлат бениҳоят бузург арзёбӣ намуан кам аст. Зеро ба даст овардани сулҳу суботи комил дар он рӯзҳо бениҳоят вазнин буд. Созишномаи истиқрори сулҳ оғози марҳилаи нави оштии миллӣ, барқарорсозии сохторҳои давлатдорӣ ва бозгашти тадриҷии кишвар ба зиндагии осоишта гардид. Аз ин рӯ, сулҳу ваҳдат барои наслҳои имрӯза на шиори тантанавӣ, балки амонати таърихист, ки ҳифзи он масъулияти ҳамагон мебошад.
Бо пойдор гардидани субот барои рушди иқтисод, сохтмони инфрасохтор ва тавсеаи хизматрасониҳои иҷтимоӣ шароити мусоид фароҳам омад. Роҳу нақбҳо минтақаҳоро ба ҳам наздиктар намуда, дастрасӣ ба бозор, муассисаҳои таълимӣ ва хизматрасониҳои тиббиро беҳтар карданд. Дар бахши энергетика оғоз ва идомаи сохтмони Неругоҳи барқи обии «Роғун» аҳаммияти хос дорад: агрегати якуми он 16 ноябри соли 2018 ва агрегати дуюм 9 сентябри соли 2019 ба истифода дода шуданд. Бо вуҷуди он ки сохтмони ин иншооти бузург ҳанӯз идома дорад, ба кор даромадани агрегатҳои аввал барои таъмини неру ва рушди минбаъдаи соҳа имкониятҳои нав фароҳам овард.
Самтгирии давлат ба рушди дарозмуддат дар Стратегияи миллии рушди Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2030 таҷассум ёфтааст. Таъмини амнияти энергетикӣ, беҳтар намудани имкониятҳои иртиботию нақлиётӣ, амнияти озуқаворӣ ва фароҳам овардани ҷойҳои кори самаранок аз масъалаҳои калидии ин стратегия мебошанд. Соли 2018 саноатикунонии босуръат ҳадафи чоруми миллӣ эълон гардид. Аҳаммияти чунин самтгирӣ аз он иборат аст, ки рушди саноат бояд на танҳо бо афзоиши истеҳсолот, балки бо истифодаи оқилонаи захираҳо, баланд шудани ҳосилнокии меҳнат, навоварӣ ва омода намудани мутахассисони рақобатпазир ҳамроҳ бошад.
Барои ҷомеаи донишгоҳӣ, махсусан аҳли Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон, ин ҳадафҳо аҳаммияти бевоситаи амалӣ доранд. Металлургия, коркарди маъдан, идоракунии истеҳсолот, сарфаи энергия ва ҳифзи муҳити зист самтҳоеанд, ки дониш ва таҷрибаи муосирро талаб мекунанд. Агар донишҷӯ дар аудитория қонунҳои илмро омӯзад, вале онҳоро дар истеҳсолот татбиқ карда натавонад, натиҷаи таълим нопурра мемонад. Аз ин рӯ, таҳкими робитаи донишкада бо корхонаҳо, рушди корҳои озмоишгоҳӣ, таҷрибаомӯзӣ, пажӯҳиши ҷавонон ва фарҳанги масъулиятшиносии касбӣ бояд дар маркази таваҷҷуҳ қарор гирад. Саҳми воқеии мо дар татбиқи ҳадафҳои миллӣ пеш аз ҳама аз сифати мутахассисоне оғоз меёбад, ки омода мекунем.
Дар баробари иқтисоду саноат, ҳифзи ҳувияти миллӣ ва муаррифии фарҳанги тоҷикон дар ҷаҳон самти муҳими давлатдории муосир аст. Дар давраи соҳибистиқлолӣ унсурҳои гуногуни мероси фарҳангии кишвар ба Феҳристи мероси фарҳангии ғайримоддии ЮНЕСКО ворид шуданд: «Шашмақом» соли 2008, фарҳанги оши палав соли 2016, чакандӯзӣ соли 2018, «Фалак» соли 2021, дониш ва малакаҳои анъанавии истеҳсоли атласу адрас соли 2023, ҷашни Меҳргон ва ҳунари сохтану навохтани рубоб соли 2024, инчунин фарҳанги пухтани суманак соли 2025. Баъзе аз ин унсурҳо дар доираи парвандаҳои муштараки чанд кишвар сабт гардидаанд. Ин эътирофҳо на танҳо мояи ифтихор, балки ӯҳдадории ҳифз, омӯзиш ва ба наслҳои оянда расонидани анъанаҳои асил мебошанд.
Ҷойгоҳи Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ ҳамчунин бо ташаббусҳои марбут ба захираҳои об ва тағйирёбии иқлим пайванд дорад. Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор, солҳои 2018–2028» ва эълон гардидани соли 2025 ҳамчун Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо аз масъалаҳое мебошанд, ки Тоҷикистон дар сатҳи Созмони Милали Муттаҳид пайгирӣ кардааст. Барои кишвари кӯҳсор ҳифзи пиряхҳо ва истифодаи оқилонаи об масъалаи танҳо экологӣ нест, он ба амнияти энергетикӣ, кишоварзӣ, таъмини об ва зиндагии наслҳои оянда иртиботи мустақим дорад. Мавқеи байналмилалӣ он гоҳ устувор мегардад, ки ташаббуси сиёсӣ бо тадқиқоти илмӣ ва амалҳои мушаххас пайваст бошад.
Дар таҳкими худшиносии миллӣ осори таърихию фарҳангии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон низ мавқеи назаррас дорад. Китобҳои «Тоҷикон дар оинаи таърих. Аз Ориён то Сомониён», «Забони миллат — ҳастии миллат», «Чеҳраҳои мондагор» ва «Уфуқҳои истиқлол» ба масъалаҳои пайдоишу ташаккули миллат, арзиши забони давлатӣ, шинохти чеҳраҳои таърихӣ ва таҷрибаи давлатдории навин рӯ меоранд. Мутолиаи чунин осор, дар баробари дигар манбаъҳои илмӣ, метавонад дар донишҷӯён шавқи омӯзиши таърих, эҳтироми забони модарӣ ва ҷаҳонбинии таҳлилиро тақвият диҳад. Худшиносӣ танҳо донистани гузаштаи пурифтихор нест; он инчунин қобилияти дуруст фаҳмидани замон ва саҳм гузоштан дар рушди оянда мебошад.
Имрӯз, ҷавонони Тоҷикистон дар шароите ба камол мерасанд, ки илму технология бо суръати баланд дигаргун мешаванд. Озмунҳои ҷумҳуриявии «Илм — фурӯғи маърифат» ва «Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст» барои ошкор кардани истеъдодҳо ва тақвияти шавқи донишандӯзӣ имконият фароҳам меоранд. Аммо натиҷаи ҳақиқии чунин иқдомҳо бояд дар зиндагии ҳаррӯзаи донишҷӯ намоён бошад: дар мутолиаи пайваста, таҳқиқи мустақил, истифодаи дурусти технология, эҳтиром ба устод ва омодагӣ ба ҳалли масъалаҳои воқеии ҷомеа. Ватандӯстии созанда аз масъулияти шахсӣ, риояи қонун ва иҷрои босифати вазифаи касбӣ оғоз мешавад.
Рӯзи Президент моро ба хулосаи муҳим мерасонад: сулҳро бояд ҳифз кард, истиқлолиятро бо рушди устувор тақвият бахшид ва дастовардҳои кишварро бо меҳнати наслҳои нав идома дод. Эҳтиром ба таърих бояд моро ба масъулият дар назди имрӯз ва фардо ҳидоят намояд. Барои аҳли илму маориф ин масъулият махсусан бузург аст, зеро сифати таълим, сатҳи дониш ва ахлоқи касбии ҷавонон муайян мекунанд, ки Тоҷикистон дар солҳои оянда то чӣ андоза тавоно, рақобатпазир ва обод хоҳад буд. Пас, беҳтарин арҷгузорӣ ба давлатдорӣ ва арзишҳои миллӣ — дониш омӯхтан, содиқона меҳнат кардан ва ба пешрафти Ватан саҳми воқеӣ гузоштан аст.
Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муборак бошад!
Раҳимзода Шукринисо
декани факултети металлургияи Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон
