Дар шароити мураккаби ҷаҳони муосир, ки равандҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ бо суръати баланд тағйир меёбанд, масъалаи ҳифзи сулҳу субот, ваҳдати миллӣ, арзишҳои фарҳангиву маънавӣ ва таҳкими пояҳои давлатдорӣ аҳамияти хосса пайдо намудааст. Имрӯз, ҷомеаи ҷаҳонӣ бо мушкилоту таҳдидҳои гуногун, аз ҷумла терроризму экстремизм, ифротгароии динӣ, хурофотпарастӣ, таассуби кӯр-кӯрона ва паҳн гардидани андешаҳои бегона рӯ ба рӯ мебошад. Ин зуҳуроти номатлуб на танҳо ба амнияти давлатҳо, балки ба оромии ҷомеа, ҳаёти осоиштаи мардум ва ояндаи наслҳои ҷавон таъсири манфӣ мерасонанд.
Ҷумҳурии Тоҷикистон низ ҳамчун узви ҷудонашавандаи ҷомеаи ҷаҳонӣ аз равандҳои мазкур дар канор буда наметавонад. Таҷрибаи таърихӣ нишон медиҳад, ки сулҳу субот ва ваҳдати миллӣ арзишҳои бебаҳо буда, ба осонӣ ба даст наомадаанд. Маҳз бо талошҳои пайвастаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва дастгирии мардуми кишвар Тоҷикистон тавонист ба фазои сулҳу оромӣ, суботи сиёсӣ ва рушди устувор ноил гардад. Хизматҳои таърихии Пешвои миллат дар роҳи барқарорсозии сулҳу ваҳдати миллӣ ва таҳкими пояҳои давлатдории тоҷикон барои наслҳои имрӯза ва оянда аҳамияти бузург дорад. Аз ин рӯ, ҳифзи истиқлолияти давлатӣ, таҳкими ваҳдати миллӣ, эҳтиром ба муқаддасоти кишвар ва дастовардҳои даврони соҳибистиқлолӣ вазифаи шаҳрвандии ҳар як сокини мамлакат ба ҳисоб меравад.
Яке аз масъалаҳои муҳимми ҷомеаи имрӯза пешгирии паҳншавии ғояҳои ифротгароӣ ва таъсири гурӯҳҳои манфиатҷӯ мебошад. Мутаассифона, баъзе гурӯҳҳо ва ҳаракатҳои ифротӣ бо истифода аз эҳсосоти динӣ, эътиқод ва боварии мардум кӯшиш менамоянд, ки ҳадафҳои ғаразноки худро амалӣ созанд. Онҳо бо паҳн намудани ақидаҳои тундгароёна, барангехтани кинаву адоват, тафриқаандозӣ ва даъват ба нооромӣ мехоҳанд суботи ҷомеаро халалдор намоянд. Чунин амалҳо бо арзишҳои инсондӯстӣ, ахлоқи ҳамида ва манфиатҳои давлату миллат мухолифат доранд.
Бояд дарк намуд, ки ифротгароӣ падидаи хатарнок буда, метавонад ба тафаккури инсон таъсири манфӣ расонида, ӯро аз роҳи дурусти зиндагӣ дур созад. Шахсоне, ки ба чунин гурӯҳҳо мепайванданд, аксаран аз надоштани дониши кофӣ, ҷаҳонбинии маҳдуд ва осебпазирии маънавии баъзе ҷавонон истифода мебаранд. Аз ин рӯ, баланд бардоштани сатҳи маърифати сиёсӣ, ҳуқуқӣ ва фарҳангии аҳолӣ яке аз роҳҳои асосии пешгирии чунин зуҳуроти номатлуб ба шумор меравад.
Дар баробари ин, хурофотпарастӣ ва таассуби кӯр-кӯрона низ аз ҷумлаи масъалаҳое мебошанд, ки метавонанд ба рушди тафаккури солим ва пешрафти ҷомеа монеа эҷод намоянд. Хурофот инсонро аз андешаи мустақил, донишомӯзӣ ва дарки воқеии ҳодисаҳои зиндагӣ дур месозад. Ҳар як шахс бояд фарқи байни арзишҳои аслии маънавию ахлоқӣ ва ақидаҳои хурофотиро дуруст дарк намояд. Эҳтиром ба эътиқоди динӣ ва риояи арзишҳои маънавӣ набояд ба воситаи паҳн кардани таассуб, бадбинӣ ва ифротгароӣ табдил ёбад.
Аз ин рӯ, истифодаи номи дин барои расидан ба ҳадафҳои сиёсӣ ва ғаразнок, барангехтани низоъ ва тафриқаандозӣ аз моҳияти аслии арзишҳои инсонӣ фарқ мекунад. Ҳар як фарди ҷомеа бояд ба чунин масъалаҳо бо ақли солим, дониш ва масъулияти баланд муносибат намояд.
Масъалаи дигаре, ки дар замони муосир таваҷҷуҳи ҷиддиро тақозо мекунад, таъсири шабакаҳои иҷтимоӣ ва фазои иттилоотӣ ба афкори ҷомеа мебошад. Имрӯз тавассути интернет маълумоти гуногун дар муддати кӯтоҳ паҳн мегардад. Дар баробари имкониятҳои васеи омӯзишу худтакмилдиҳӣ, мутаассифона, баъзе шахсон аз ин воситаҳо барои паҳн намудани хабарҳои бардурӯғ, маълумоти иғвоангез ва ақидаҳои ифротӣ истифода мебаранд. Аз ин рӯ, ҳар як истифодабарандаи шабакаҳои иҷтимоӣ бояд фарҳанги иттилоотии худро баланд бардошта, пеш аз бовар кардан ё паҳн намудани ҳар гуна хабар дурустии онро санҷад. Танҳо бо доштани тафаккури интиқодӣ ва саводи баланди расонаӣ метавон аз таъсири манфии иттилооти бардурӯғ эмин монд.
Дар ин раванд тарбияи маънавию ахлоқии шаҳрвандон, махсусан ҷавонон, аҳамияти бузург дорад. Ҷавонон неруи созанда, қувваи пешбаранда ва ояндаи ҳар як давлату миллат мебошанд. Аз ин рӯ, онҳо бояд бо донишомӯзӣ, касбомӯзӣ, эҳтиром ба қонун, меҳнати ҳалол ва рафтори намунавӣ дар рушди ҷомеа саҳми арзандаи худро гузоранд. Насли ҷавон бояд дорои ҷаҳонбинии васеъ, тафаккури мустақил, мавқеи устувори шаҳрвандӣ ва ҳисси баланди масъулиятшиносӣ бошад. Маҳз чунин сифатҳо имкон медиҳанд, ки ҷавонон ба таъсири ақидаҳои бегона ва даъватҳои ифротӣ дода нашаванд.
Дар тарбияи насли солим нақши оила, ҷомеа ва муассисаҳои таълимӣ хеле муҳим аст. Оила нахустин муҳитест, ки дар он инсон эҳтиром ба дигарон, ахлоқи нек, масъулиятшиносӣ ва муҳаббат ба Ватанро меомӯзад. Дар баробари ин, ҷомеа ва муассисаҳои таълимӣ бояд барои баланд бардоштани маърифат, ташаккули ҷаҳонбинии солим ва тарбияи ҷавонон дар рӯҳияи худшиносии миллӣ шароити мусоид фароҳам оваранд. Ҳамкории судманди ин ниҳодҳо метавонад дар пешгирии зуҳуроти номатлуб ва таҳкими фазои солими маънавӣ нақши муассир гузорад.
Ватандӯстӣ яке аз муҳимтарин арзишҳои инсонӣ ва нишонаи худшиносии миллӣ мебошад. Муҳаббат ба Ватан танҳо бо сухан ва шиор ифода намеёбад, балки пеш аз ҳама дар амал, эҳтиром ба қонун, ҳифзи манфиатҳои миллӣ, муносибати масъулиятнок ба меҳнат ва саҳмгузорӣ дар ободии кишвар зоҳир мегардад. Ҳар як шаҳрванд, новобаста аз касбу вазифа ва мавқеи иҷтимоӣ, метавонад бо фаъолияти софдилона ва рафтори шоистаи худ барои пешрафти мамлакат мусоидат намояд.
Ҳамчунин, эҳтиром ба таъриху фарҳанг, забони давлатӣ, рамзҳои миллӣ ва анъанаҳои неки ниёгон бояд дар замири ҳар як шаҳрванд ҷойгоҳи хос дошта бошад. Худшиносии миллӣ маънои шинохти таърихи пурғановати миллат, арҷгузорӣ ба мероси фарҳангӣ ва ҳифзи арзишҳоеро дорад, ки дар тӯли асрҳо халқи тоҷикро ҳамчун миллати соҳибтамаддун муаррифӣ намудаанд. Ҳифзи ин арзишҳо ва ба наслҳои оянда интиқол додани онҳо масъулияти бузурги ҳар як фарди ҷомеа мебошад.
Бадалов Ҷамолиддин
муаллими калони кафедраи коркарди конҳои канданиҳои фоиданоки Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон