Автомобилҳои барқӣ -ин воситаи нақлиёт, чархи пешбар ки ба ҳаракатдароварда мешавад тавассути муҳарики барқи бо воситаи батареяҳои акумлятори қувва мегиранд. Бартариҳои мошинҳои барқӣ иборатанд аз манфиатҳои иқтисодӣ (хароҷоти камтари истифода, ҳавасмандгардонӣ, таваққуфгоҳи ройгон), тозагии экологӣ (набудани партовҳои зараровар), бартариҳои техникӣ (моменти баланд, самаранокии ҷавобгӯ, кори ором), инчунин осонии нигоҳдорӣ ва эътимоднокии баланд. Онҳо инчунин маркази вазнинии пасттар доранд, ки идоракуниро беҳтар мекунанд. Аммо, ин намуди энергия наметавонист бо муҳаррики дарунсӯз бензинӣ рақобат кунад, зеро барои кор кардани муҳаррик, ки иқтидори он 20 киловатт дар 1 соат аст, батареяи сурбӣ бо вазни 1 тонна лозим буд. Ин манбаи энергия танҳо пас аз ба миён омадани мушкилоти ҷиддии экологӣ аз нав эҳё шуд.
Сабаби дигари бозгашт ба мошинҳои барқӣ кам шудани захираҳои нафт аст, дар ҳоле ки энергияи барқӣ роҳҳои зиёди истеҳсол дорад, ки онро беохир ҳисобидан мумкин аст ва истеҳсоли он нисбат ба истеҳсоли нафт ба муҳити зист камтар зараровар аст. Истифодабарии барқ дорои зиёд афзалиятҳо назар ба муҳарикҳои дарунсӯзро дорост инчунин камбудиҳо. Масалан, яке аз бартариҳои асосии мошинҳои барқӣ сӯзишвории арзонтар аст. Нархи нафт аксар вақт мунтазам боло меравад, на танҳо аз сабаби афзоиши арзиши истихроҷ (қабатҳои болоии литосфера аллакай кам шудаанд ва дастрасӣ ба конҳои амиқтари маъдан торафт гаронтар мешавад), балки аз он сабаб, ки нархи ин ашёи хоми муҳими стратегӣ аз вазъияти геополитикӣ вобастагии зиёд дорад. Дар оянда, бо коҳиши захираҳои нафти ҷаҳонӣ, нархи он низ боло хоҳад рафт. Ҳамин тавр сузишвории бензин сарф мешавад ба миқдори зиёд шудани арзиши сузишвори хеле таъсиррасон аст ба сарфаи истифодабаранда. Пешрафтҳои технологӣ пайваста усулҳои истеҳсолотро такмил медиҳанд, ки ин ба нархи нерӯи барқ низ таъсири мусбат мерасонад. Истеҳсоли неруи барқ инчунин зарари камтар ба муҳити зист мерасонад ва истифодаи он дар мошинҳои барқӣ таъсири манфии чунин мошинҳоро ба муҳити зист қариб ба сифр коҳиш медиҳад. Ғайр аз ин, қариб 100 фоизи аҳолии ҷаҳон ҳоло ба нерӯи барқ дастрасӣ доранд, ки ин ба рушди мошинҳои барқӣ мусоидат мекунад. Гарчанде ки сӯзишвории мошинҳои барқӣ сарфаи назарраси хароҷотро таъмин мекунад, худи мошинҳои барқӣ айни замон нисбат ба мошинҳои дорои муҳаррикҳои дарунсӯз хеле гаронтаранд. Ҳамаи истеҳсолкунандагони бузурги автомобилҳо дар соҳаи мошинҳои барқӣ таҳияҳои худро доранд ва баъзеҳо ҳатто истеҳсоли оммавии мошинҳои мусофирбари барқиро ба роҳ мондаанд.
Мошинҳои гибридӣ низ истеҳсол карда мешаванд, ки дар онҳо батарея бо муҳаррики дарунсӯз кор мекунад ва ин якҷоя партовҳои зарароварро аз ин мошинҳо кам мекунад. Бисёре аз нишонаҳои тиҷорати автомобилӣ инчунин мошинҳои боркаши барқии дорои иқтидори гуногуни боркашонӣ таҳия мекунанд. Иваз кардани муҳаррики дарунсӯз дар мошинҳои вазнин махсусан муҳим аст, зеро ин мошинҳои калон миқдори зиёди партовҳоро ба вуҷуд меоранд ва бештарин сӯзишвориро месӯзонанд.
Азбаски истеҳсоли оммавии мошинҳои барқӣ дар саросари ҷаҳон нав ба суръат гирифта истодааст, мо метавонем дар солҳои оянда коҳиши назарраси нархҳоро интизор шавем, ки боиси дастрасии васеъ ва қабули мошинҳои барқӣ, ба монанди ҳама гуна технологияи нав мегардад. Бартарии дигари мошинҳои барқӣ паст шудани сатҳи садои онҳост. Набудани муҳаррики дарунсӯз на танҳо маҳсулоти нафтии тозашударо истеҳсол мекунад, балки ифлосшавии назарраси садоро низ ба вуҷуд меорад. Ин махсусан дар шаҳрҳои калон, ки сатҳи садо хеле баланд аст ва ба сифати зиндагӣ ва саломатии сокинон таъсири манфӣ мерасонад, мушкил аст. Садои роҳ инчунин ба масофаҳои дур паҳн мешавад ва ба ҳайвоноти ваҳшӣ халал мерасонад. Дар муқоиса бо муҳаррикҳои бензинӣ, муҳаррики барқӣ ба мошин имкон медиҳад, ки аз ҳолати истодан ҳамвортар ва зудтар суръат гирад.
Мошинҳои барқӣ инчунин самаранокии хеле баландтар доранд, тақрибан 90-95%, дар муқоиса бо муҳаррики бензинӣ 20-40%. Аз сабаби фарқиятҳои кори муҳаррик, мошинҳои барқӣ ба радиаторҳо ё дигар системаҳои хунуккунӣ ниёз надоранд, ки ин муқовиматро кам мекунад. Аввалин мошинҳои барқӣ аз ҷиҳати технологӣ хеле пешрафта буданд. Азбаски ҳама чиз бо истифода аз электроника кор мекунад, идора ва нигоҳдории онҳо хеле осон аст.
Ин мошинҳо ҳамчунин, аз озмоишҳои якхела ба монанди дигар мошинҳои мусофирбар мегузаранд ва натиҷаҳо сатҳи баланди бехатариро нишон медиҳанд. Ба шарофати тарҳи худ, мошинҳои барқӣ ҷузъҳо ва қисмҳои камтар доранд, ки эътимоднокиро зиёд мекунанд, хатари вайроншавии ночизро кам мекунанд ва хароҷоти таъмир ва нигоҳдориро кам мекунанд.
Хӯҷамов С.С
омӯзгори кафедраи таҷҳизот ва технологияи мошинсозии ДКМТ